AIDS – Acquired Immunodeficiency Syndrome jest chorobą wywołaną przez wiusa
HIV (human immunodeficiency virus) należącego do rodziny retrowirusów.
Jak można zarazić się wirusem HIV?
Zakażenie następuje głównie drogą kontaktów płciowych lub poprzez zakażenie krwi (przetoczenia krwi, wstrzyknięcia), a także podczas porodu i karmienia dziecka piersią.
W 80% przypadków do zakażenia dochodzi drogą wertykalną, czyli zakażenie przechodzi z matki na płód. Wśród innych przyczyn wyróżnia się przetoczenie zdrowemu dziecku zakażonej krwi, osocza i innych składników. U młodzieży zdarzają się zakażenia wskutek narkomanii, kontaktów hetero- lub homoseksualnych oraz przestępstw seksualnych wobec dzieci.
Jak długo trwa okres wylęgania zakażenia?
Okres wylęgania zakażenia HIV do wystąpienia objawów może trwać od miesięcy do lat. Przy zakażeniu okołoporodowym okres ten wynosi około 3 lat. U 23% dzieci występują objawy AIDS już w pierwszym roku życia ze śmiertelnością 10%, a do 4 roku życia u 40% rozwija się AIDS ze śmiertelnością 20%. W niewielkim odsetku zakażenie przebiega przez wiele lat bezobjawowo.
Jak przedstawiają się statystyki?
W Polsce od początku epidemii tj. od 1981 r. liczbę zakażeń u dzieci w stosunku do liczby dorosłych szacowano na 2%. W ostatnich latach odsetek ten znacznie wzrósł. W 2005 r. zarejestrowano 93 dzieci zakażonych wirusem HIV i poddanych leczeniu.
W ubiegłym roku profilaktyką wertykalną objęto 81 kobiet w ciąży.
Jakie jest ryzyko urodzenia dziecka zarażonego wirusem HIV przez seropozytywną matkę?
Jeśli kobieta nie jest świadoma swojego zakażenia w czasie ciąży, porodu lub podczas karmienia piersią lub jest świadoma, ale nie poddaje się leczeniu, wówczas ryzyko przeniesienia zakażenia wynosi 40%.
Jednak, jeśli kobieta jest świadoma swojego zakażenia i podczas ciąży pozostaje pod opieką nie tylko ginekologa, ale także specjalisty zajmującego się terapią osób zakażonych wirusem HIV ryzyko to spada do 1%.
Stosowanie leków antyretrowirusowych (zwalniających namnażanie się wirusa HIV w organizmie osoby zakażonej) podczas ciąży, porodu, a także podawanie ich noworodkowi zmniejsza znacząco ryzyko przeniesienia zakażenia na dziecko. Jeśli do tego poród odbędzie się przez cesarskie cięcie, wykonane tuż przed rozpoczęciem się akcji porodowej, to szanse na urodzenie zdrowego dziecka wzrastają do 99 proc.
Na czym polega leczenie?
Kobietę ciężarną z dodatnim testem na obecność wirusa HIV obejmuje się pełnym leczeniem przeciwwirusowym w czasie ciąży i porodu. W czasie porodu stosuje się zydowudynę: 2 mg/kg mc. dożylnie w ciągu godziny, następnie 1mg/kg mc. Aż do ukończenia porodu. Noworodek po porodzie otrzymuje zydowudynę doustnie: 2 mg/kg mc. co 6 godzin przez 6 tygodni.
U ciężarnych zakażonych wirusem HIV zaleca się wykonanie cięcia cesarskiego przed pęknięciem błon płodowych, aby zmniejszyć ryzyko zakażenia płodu.
Po porodzie noworodek:
- zostanie dokładnie obmyty;
- będzie miał odessane zaaspirowane wody płodowe z górnych dróg oddechowych;
- w ciągu 24h po porodzie otrzyma ZDV (preparat Retrovir);
- nie będzie karmiony piersią;
- w ciągu pierwszych 24h życia otrzyma szczepienie przeciwko WZW typu B (u dzieci matek HbsAg(+) łącznie z immunoglobuliną anty-HBs (w ciągu 12 godzin); Noworodek nie będzie szczepiony na BCG, które jest bezwzględnie przeciwwskazane u dzieci zakażonych HIV.
Z tego powodu nie należy szczepić noworodków matek zakażonych HIV do czasu ustalenia rozpoznania;
- Do 48 godzin życia odbędzie pierwsze badanie w kierunku zakażenia HIV.
Dalszą diagnostykę należy uzgodnić z ośrodkiem szpitalnym prowadzącym opiekę nad dziećmi matek HIV(+).
Terapia antyretrowirusowa daje 90% szans na urodzenie zdrowego dziecka. Im bardziej zaawansowane stadium choroby, tym większe ryzyko urodzenia chorego dziecka (zakażenie może nastąpić w czasie ciąży i w czasie porodu) i mniejsza skuteczność AZT. Należy także pamiętać, że płód i dziecko mogą się zakazić pomimo stosowania zasad protokołu ACTG.
Rozpoczęcie terapii antyretrowirusowej w odpowiednim okresie ciąży decyduje w dużej mierze o zdrowiu dziecka, dlatego tak ważne jest popularyzowanie testowania ciężarnych kobiet w kierunku zakażenia HIV.
Zakażenie HIV a ciąża: Zakażenie HIV może wpłynąć na powikłania położnicze, m.in. niską masę urodzeniową dziecka; ryzyko poronienia samoistnego uzależnione jest od stopnia zaawansowania choroby.
Wpływ ciąży na zakażenie HIV: Ciąża nie zaostrza zakażenia HIV u kobiet zakażonych w okresie bezobjawowym. Przejściowo obniżona po porodzie odporność zazwyczaj wraca do poziomu sprzed ciąży.
U W A G A
Zakażenie nie wpływa na płodność kobiety seropozytywnej. Dziecko urodzone przez matkę seropozytywną przez pierwsze 18 miesięcy, bez względu na to, czy uległo zakażeniu, czy nie, będzie miało dodatnie testy na przeciwciała HIV. Są to przeciwciała odmatczyne, dlatego na tej podstawie nie można twierdzić, że dziecko jest zakażone HIV. Tak jest przy każdym rodzaju zakażenia wirusowego u matki: wszystkie przeciwciała przekazywane są dziecku. Tylko badanie na materiał wirusowy może wcześnie wykluczyć lub stwierdzić zakażenie HIV (hodowle wirusa z krwi dziecka). Takie informacje również nie są ogólnie dostępne.
U kobiet seropozytywnych opieka ginekologiczna powinna być przedłużona do okresu poporodowego ze względu na większe ryzyko zakażeń. Karmienie piersią jest przeciwwskazane, gdyż wirus obecny jest w mleku matki i może spowodować zakażenie niemowlęcia (tzw. zakażenie wertykalne).
Dla zmniejszenia liczby nowych zakażeń u dzieci i umożliwienia kobiecie seropozytywnej urodzenia zdrowego dziecka, powinny być spełnione następujące warunki: dostępna terapia antyretrowirusowa, zmiana standardów opieki w czasie ciąży i porodu, unikanie karmienia piersią, jak również oferowanie wszystkim ciężarnym testowania w kierunku HIV (za ich zgodą i przy odpowiednim poradnictwie potestowym). Na wzrost ryzyka perinatalnej transmisji HIV mogą także wpływać: palenie papierosów przez ciężarne nosicielki wirusa, używanie przez nie narkotyków drogą wstrzyknięć, kontakty seksualne w czasie ciąży bez zabezpieczenia.