Kiedy rodzice stają w obliczu śmierci swojego nienarodzonego dziecka muszą sprostać nie tylko bólowi, jaki przeżywają, ale również wielu zawiłym formalnościom. I choć są one ostatnią rzeczą, o której chcielibyście teraz myśleć, warto wiedzieć, co możecie zrobić i jakie macie prawa.
Poronienie w domu
Jeśli do poronienia doszło w domu, to być może zauważyłaś moment, w którym wydalone zostało jajo płodowe. Możesz oddać je do badania w zakładzie patomorfologii, który znajduje się w okolicy twojego miejsca zamieszkania, najczęściej przy dużych szpitalach. Badanie histopatologiczne można wykonać odpłatnie (ok. 50-70 zł), bez skierowania. Pozwala ono potwierdzić obecność ciąży (co jest ważne, jeśli zamierzasz pochować dziecko), dostarcza także informacji na temat ewentualnych wad zarodka oraz umożliwia rozpoznanie zaśniadu groniastego lub raka kosmówki. Ważne, aby materiał do badania był zamrożony lub utrwalony w formalinie bądź spirytusie.
Powinnaś również niezwłocznie zgłosić się do ginekologa, który w badaniu USG stwierdzi, czy doszło do całkowitego samoistnego oczyszczenia macicy, czy może niezbędne będzie jej wyłyżeczkowanie. To bardzo ważne, ponieważ niewydalone resztki w macicy poważnie zagrażają twojemu zdrowiu, a nawet życiu.
Poronienie w szpitalu
Jeżeli poroniłaś na wczesnym etapie ciąży, to materiał pobrany w trakcie łyżeczkowania zostaje oznakowany i przekazany do zakładu patomorfologii. Tam wykonywane jest badanie histopatologiczne, którego wyniki mogą określić przyczyny poronienia i tym samym zwiększyć szansę na kolejną zdrową ciążę. Materiał podlegający badaniu może zostać utrwalony i zatopiony w tzw. bloczkach parafinowych. Jeśli doszło do poronienia późnego dziecko zostaje oznakowane identyfikatorem i umieszczone w chłodni. Możliwe, że zostanie wykonana sekcja zwłok.
Nie ma jednoznacznego przepisu określającego czas, w którym w szpitalach należy przechowywać nieodebrane zwłoki (lub bloczki parafinowe).
Co dzieje się z ciałem?
Decyzja o tym, co stanie się z ciałem dzieckiem, należy wyłącznie do rodziców. Możecie zdecydować, czy chcecie je odebrać, czy pozostawić w szpitalu. Macie do tego konstytucyjne prawo. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z grudnia 2001 r. w sprawie postępowania ze zwłokami i szczątkami ludzkimi (Dz. U. z dnia 28 grudnia 2001 r.), śmierć dziecka nienarodzonego nie pozbawia go prawa do godnego pochówku. Zgodnie z § 7ww. rozporządzenia „zwłoki dzieci martwo urodzonych są chowane przez osoby uprawnione, o których mowa w art. 10 ust. 1 ustawy; na wniosek osób uprawnionych zwłoki te mogą być spopielone przez zakłady opieki zdrowotnej dysponujące odpowiednimi urządzeniami do tego celu”.
Jeśli zdecydujecie się na pozostawienie ciała dziecka w szpitalu, to na nim spocznie obowiązek przekazania go do pochówku. Szpital może wówczas przekazać je każdej osobie, która się tego dobrowolnie podejmie (co również w myśl przepisów czyni z niej osobę uprawnioną). Do pogrzebania dziecka zobowiązane są ośrodki pomocy społecznej, jeśli żaden z podmiotów uprawnionych nie skorzysta z prawa do pochowania. Dlatego w niektórych miastach zajmują się tym pracownicy MOPR-u, w innych działają organizacje, które przygotowują zbiorowe pogrzeby dzieci nienarodzonych (np. fundacja Nazaret w Warszawie, Komitet Budowy Pomnika Dzieci Nienarodzonych w Białymstoku). Nadal jednak wiele szpitali przekazuje pozostawione płody do firm zajmujących się utylizacją odpadów medycznych. Macie również możliwość przekazania ciała do celów naukowych.
Rejestracja w USC
Jeśli chcecie pochować dziecko, to szpital zobowiązany jest wydać wam jego ciało (także bloczki parafinowe). Powinniście otrzymać dokument o nazwie „pisemne zgłoszenie urodzenia dziecka” oraz kartę zgonu, z którą następnie zgłaszacie się do urzędu stanu cywilnego. Zgłoszenie w przypadku dzieci urodzonych martwo powinno nastąpić w ciągu 3 dni. Ale uwaga: wszystkie rubryki w zgłoszeniu dotyczące dziecka powinny być wypełnione, a w szczególności jego waga i płeć oraz czas trwania ciąży. W przypadku poronień na bardzo wczesnym etapie ciąży, kiedy płeć dziecka nie jest jeszcze znana, możecie zdecydować się na płatne badania genetyczne lub zastosować tzw. procedurę uprawdopodobnienia płci - płeć dziecka określa się wówczas na podstawie odczuć matki. W USC od ręki wystawiany jest odpis skrócony aktu urodzenia z adnotacją o urodzeniu martwym. W takiej sytuacji nie wystawia się aktu zgonu. Jest on natomiast sporządzany, jeśli dziecko urodziło się żywe i zmarło po pewnym czasie.
Zasiłek macierzyński
Niezależnie od tego, w którym tygodniu ciąży doszło do poronienia , przysługuje ci prawo do zasiłku macierzyńskiego w wymiarze 8 tygodni (56 dni). Równocześnie nie może on trwać krócej niż 7 dni od dnia śmierci dziecka. Podstawą do wypłaty zasiłku jest skrócony odpis urodzenia dziecka martwego lub akt zgonu. Zasiłek macierzyński wynosi 100 % miesięcznego wynagrodzenia, wyliczanego na postawie średniej z ostatnich 12 miesięcy.
Jeżeli z jakiegoś powodu nie uda ci się zarejestrować dziecka, masz prawo do zwolnienia lekarskiego L4.
Pogrzeb
Kościół katolicki nie widzi i nie stwarza żadnych przeszkód, jeśli chodzi o pogrzeb dziecka nienarodzonego i nieochrzczonego. To, kiedy doszło do zakończenia ciąży, nie gra tu roli. Jedyne warunki, jakie powinniście spełnić, żeby pochować dziecko według obrządku katolickiego to:
- możliwość dostarczenia ciała dziecka,
- akt urodzenia dziecka z adnotacją o jego zgonie (w przypadku dzieci martwo urodzonych),
- pragnienie rodziców chrztu św. dla ich dziecka.
Sam obrzęd pogrzebu dziecka urodzonego martwo lub w wyniku poronienia przebiega tak, jak w przypadku dziecka nieochrzczonego. Od was zależy, czy odprawiona zostanie msza św. z ceremonią pogrzebu, czy tylko tzw. pokropek, czyli modlitwa z poświęceniem ciała i trumny oraz z przejściem na cmentarz (czasem bez kapłana). Coraz częściej jednak rodzice decydują się na mszę św, która nie jest typową mszą pogrzebową - ksiądz sprawuje ją w białych szatach liturgicznych a modlitwy mają umocnić pogrążonych w żałobie rodziców.
Zasiłek pogrzebowy
Tu również nie powinno mieć znaczenia, w którym tygodniu ciąży doszło do poronienia. Wypłata zasiłku pogrzebowego uzależniona jest bowiem od przedłożenia aktu urodzenia dziecka z adnotacją o urodzeniu martwym lub akt zgonu, jeśli dziecko żyło przez jakiś czas. Niezbędny będzie także wniosek o wypłatę zasiłku oraz oryginały rachunków poniesionych kosztów pogrzebu. Wypłata zasiłku odbywa się na ogólnych zasadach ich przyznawania. Na złożenie wniosku macie 12 miesięcy od dnia śmierci dziecka. Od 1 marca 2011 r. wysokość świadczenia jest stała i wynosi 4 tys. złotych.