W 1941 r. australijski okulista Norman Gregg jako pierwszy zaobserwował związek pomiędzy wrodzoną zaćmą u noworodków a różyczką matki we wczesnym okresie ciąży. Wirus różyczki został wyizolowany w 1961 r. W latach 1964-65 w Stanach Zjednoczonych zdiagnozowano 20.000 przypadków zaćmy wrodzonej u noworodków i po tym okresie wykryto szczepionkę przeciwko różyczce w roku 1969. Jest to najkrótszy okres w historii od momentu identyfikacji wirusa do momentu wykrycia szczepionki.
Kiedy zarażenie wirusem różyczki jest najgroźniejsze?
Badania z roku 1941 wykazały po raz pierwszy, że różyczka jest bardzo groźną chorobą zakaźną dla kobiet w pierwszych trzech miesiącach ciąży ze względu na duże ryzyko wystąpienia wad wrodzonych u ich dzieci (wrodzonych wad serca, głuchoty, zaćmy wrodzonej).
Wraz z zaawansowaniem ciąży zmniejsza się prawdopodobieństwo zakażenia płodu. Po I trymestrze wirus różyczki nie jest już groźny dla rozwijającego się płodu.
Jak często występuje różyczka w ciąży?
Według Światowej Organizacji Zdrowia co roku odnotowuje się 110,000 przypadków zachorowań na świecie na zespół wad wrodzonych u noworodków, który wiąże się z zakażeniem różyczką podczas ciąży.
W Stanach Zjednoczonych podczas epidemii w latach 1965/64 odnotowano 12,5 miliona przypadków zachorowań na różyczkę i 20,000 przypadków embriopatii różyczkowej. W latach 2001 - 2005 stwierdzono już tylko 68 przypadków różyczki i 5 embriopatii u noworodków, a w roku 2006 porównywalnie 11 zachorowań na różyczkę i zaledwie 1 przypadek embriopatii różyczkowej.
W Stanach Zjednoczonych każda kobieta planująca ciążę objęta jest programem szczepień i standardem jest wykonywanie testów w kierunku różyczki przy pierwszej wizycie w okresie ciąży.
W Polsce programem szczepień objęte są dziewczynki w wieku 13 lat, a jakiekolwiek badania na obecność przeciwciał kobieta planująca ciążę musi zrobić na własną rękę. W przypadku braku lub małej ilości przeciwciał, koszty szczepienia także musi ponieść sama.
W Europie Środkowej ryzyko przedporodowego uszkodzenia płodu z powodu różyczki ocenia się na 0,1%.
Jeśli chorowałam na różyczkę lub byłam szczepiona mogę się ponownie zarazić?
Zakażenie wirusem różyczki możliwe jest nawet wtedy, jeśli było się szczepionym lub wcześniej przebyło się chorobę. Ryzyko zakażenia jest większe u osób, które się nie zaszczepiły.
W jaki sposób można się zarazić?
Zakażenie przenosi się na drodze kropelkowej. Okres wylęgania wynosi 14 - 21 dni, najczęściej 16 - 18 dni. Osoba chora na różyczkę zaraża otoczenie około 10 dni (6 - 7 dni przed i około 4 dni po wystąpieniu objawów klinicznych). Natomiast noworodki żywo urodzone, zakażone różyczką w okresie płodowym, mogą być siewcami wirusa przez wiele tygodni, stąd duże ryzyko zakażenia kobiet pracujących na oddziałach położniczych i w żłobkach.
Wirus różyczki dostaje się do ustroju:
-
drogą kropelkową
-
poprzez bezpośredni kontakt z chorym
-
poprzez pośredni kontakt z przedmiotami zanieczyszczonymi wydzieliną z nosa lub gardła.
Czy można zaszczepić się przeciwko różyczce w trakcie trwania ciąży?
Szczepienia przeciw różyczce są przeciwwskazane w ciąży. Istnieje zbyt duże ryzyko wystąpienia subklinicznej postaci zakażenia u matki, co może prowadzić do zakażenia płodu.
Jakie są objawy zakażenia wirusem różyczki?
W przypadkach podejrzanych, zakażenie wirusem różyczki u ciężarnych i noworodka potwierdza się badaniem wirusologicznym.
Obraz chorobowy różyczki płodu odpowiada ciężkiemu uogólnionemu zakażeniu wirusowemu.
Przy zakażeniu różyczką charakterystyczne jest pojawienie się bladoróżowej wysypki, zapalenie węzłów chłonnych (głównie karkowych i za uszami), nieznacznie podwyższona temperatura ciała.
Zakażenie wirusem różyczki przed 12. tygodniem ciąży wiąże się z przetrwałym uogólnionym zakażeniem płodu, które może prowadzić do poronienia, porodu przedwczesnego lub do wieloukładowej choroby obejmującej triadę objawów o różnym stopniu nasilenia: zaćmę, choroby serca i głuchotę, a także psychoruchowe zaburzenia rozwoju, hipotrofię (tj. zahamowanie wewnątrzmacicznego wzrostu płodu) i uszkodzenia zębów mlecznych (hipoplazje, aplazje).
Jakie jest ryzyko wystąpienia wad rozwojowych u dziecka?
Jeśli ciężarna zaraziła się w pierwszym miesiącu ciąży, ryzyko rozwinięcia się u dziecka poważnych wad wrodzonych jest wysokie i wynosi około 35%. Od 3 miesiąca ryzyko spada do 10 – 15%, a później jest jeszcze mniejsze.
W jaki sposób zapobiegać różyczce?
W ramach profilaktyki zaleca się czynne uodpornienie wszystkich dziewcząt przed okresem pokwitania.
Nawet jeśli kobieta była szczepiona lub chorowała na różyczkę powinna przeprowadzić testy na obecność przeciwciał (nie tylko przeciwko różyczce, ale także przeciwko toksoplazmozie i cytomegalii). Występowanie przeciwciał przeciw różyczce (tj. test zahamowania hemaglutynacji) zapewnia ochronę matki i zarodka. W przypadku stwierdzenia braku przeciwciał należy bezwzględnie wykonać takie szczepienia.
Jeśli ciężarna nie zrobiła takich testów przed ciążą powinna nie tylko unikać kontaktu z chorymi na różyczkę, ale także unikać miejsc „pełnych dzieci” tj. żłobków czy przedszkoli, głównie w pierwszych trzech miesiącach ciąży.
W przypadku chorych dzieci, powinny one być poddawane okresowym badaniom specjalistycznym obejmującym badania okulistyczne, badania kardiologiczne, a także laryngologiczne aż do momentu osiągnięcia wieku szkolnego.
Czy jest możliwe leczenie ciężarnej w przypadku kontaktu z osobą chorą na różyczkę?
Jeśli ciężarna miała kontakt z osobą chorą na różyczkę wykonuje się test na obecność przeciwciał przeciw różyczce. Jeśli nie stwierdza się przeciwciał podaje się domięśniowo 10 ml immunoglobuliny przeciwróżyczkowej (najpóźniej do 7 dni po kontakcie z różyczką).
Stwierdzenie swoistych dla różyczki przeciwciał IgM oznacza świeże zakażenie.
Po wystąpieniu wiremii (tj. wysypki) podanie immunoglobuliny jest bezcelowe