Ospa (nie)znana
Ospa wietrzna to jedna z najbardziej popularnych chorób wieku dziecięcego. Wywołuje ją wirus VZV, a zakażenie dotyczy tylko ludzi. Wirus rozprzestrzenia się niezwykle szybko z prądami powietrza nawet na odległość kilkudziesięciu metrów (stąd przydomek „wietrzna”), a także drogą kropelkową (przez ślinę oraz wydzielinę z nosa, które trafiają do otaczającego powietrza w czasie kaszlu, kichania i mówienia). Choroba jest bardzo zakaźna. Ospa wietrzna występuje najczęściej późną zimą i wiosną. Wylęga się od 14 do 16 dni, a chory zaraża już na 2 dni przed pojawieniem się pierwszych objawów i do momentu odpadnięcia strupków.
Objawy
Ospa wietrzna niemal nigdy nie przebiega bezobjawowo. Najbardziej znanym jej symptomem są zmiany na skórze: płaskie, różowe plamki, które z czasem zmieniają się w grudki, następnie pęcherze z treścią surowiczą o perłowym zabarwieniu, a ostatecznie w strupy. Rzuty wysypki pojawiają się co kilka godzin, może być ich od kilku do kilkunastu w ciągu doby i następnych dni. Wykwity rozsiane są niesymetrycznie po całym ciele, także na owłosionej skórze głowy. Mogą również pojawić się w ustach i na błonie śluzowej narządów płciowych. Strupki odpadają, pozostawiając małe i nietrwałe przebarwienia, najczęściej bez blizn. Zmianom tym towarzyszy jednak bardzo dokuczliwe swędzenie. Dodatkowo pojawia się niewysoka gorączka, złe samopoczucie i brak apetytu. Pierwsze pęcherzyki zasychają w 6-8 godzin, strupy pojawiają się w ciągu 24-48 godzin a odpadają w ciągu 5-20 dni.
Leczenie
Dzieci z prawidłową odpornością leczy się objawowo w domu, podając leki łagodzące swędzenie i obniżające gorączkę. Należy jednak wezwać lekarza, żeby potwierdził rozpoznanie (nie zabieraj dziecka do przychodni, ponieważ ospa jest chorobą bardzo zakaźną). Jeśli twoje dziecko ma niedobory odporności (np. po leczeniu sterydami) to lekarz prawdopodobnie zaleci podanie leków przeciwwirusowych.
Powikłania
Ospa u dzieci ma najczęściej łagodny przebieg, a powikłania zdarzają się bardzo rzadko. Ich ryzyko zwiększa się natomiast u chorych z obniżoną odpornością, u kobiet w ciąży i noworodków. Najczęściej jest to ropne zakażenie skóry, spowodowane bakteryjnym nadkażeniem wykwitów (w wyniku rozdrapywania strupów). Rzadziej może być to śródmiąższowe zapalenie płuc, wątroby, nerek, mięśnia sercowego czy stawów. Najpoważniejszym, ale równocześnie niezmiernie rzadkim powikłaniem jest zapalanie mózgu, które może pozostawić po sobie ślad w postaci napadów padaczkowych czy upośledzenia rozwoju psychicznego. Jednak u dzieci w większości przypadków i ono kończy się powrotem do pełni zdrowia.
Noworodki są szczególnie narażone, jeśli do zakażenia wirusem dojdzie między 5. dniem przed porodem i 2. dniem po porodzie, a objawy wystąpią do 10. dnia po urodzeniu. Jest wówczas za mało czasu, by organizm matki zdążył wytworzyć i przekazać dziecku niezbędne przeciwciała. W takim przypadku przebieg ospy może być bardzo ciężki (śmiertelność na poziomie 5-30%).
Zakażenie wirusem ospy u ciężarnych jest szczególnie niebezpieczne dla płodu w pierwszym trymestrze ciąży. Może bowiem stać się przyczyną embriopatii, objawiającej się m. in niedorozwojem kończyn, bliznami skóry okaleczającymi kończyny lub wadami układu moczowego i oczu.
Zapobieganie
To przede wszystkim unikanie kontaktu z osobami zakażonymi. W przypadku dzieci o obniżonej odporności lub leczonych m. in kortykosteroidami zapobiegawczo podaje się leki przeciwwirusowe (acyklowir). Terapii tej nie zaleca się jednak u dzieci zdrowych. W niedoborach odporności, u noworodków oraz kobiet w ciąży stosuje się także immunoglobuliny. Na rynku dostępna jest również szczepionka przeciwko ospie wietrznej. Jest ona przeznaczona dla osób zdrowych, które nigdy nie chorowały na ospę oraz dla osób z grup ryzyka. Stosuje się ją u dzieci powyżej 9. miesiąca życia, u osób chorych na ostrą białaczkę, osób przed planowanym przeszczepem, przewlekle chorych, rodzin chorych z grup dużego ryzyka i personelu medycznego. Koszt szczepionki waha się w granicach 195-220 zł.