Sprawca - owsik
Owsik to pasożyt z grupy nicieni. Jest biały, podłużny, przypomina nitki bawełny. Samice mają ok. 13 mm długości i żyją do 4 tygodni. Samce mierzą zaledwie 3-5 mm i giną zaraz po zaplemnieniu. Owsiki żyją wyłącznie w organizmie człowieka, a dokładniej w jego jelicie grubym, wyrostku robaczkowym i w końcowym odcinku jelita cienkiego.
Droga zakażenia
Do zakażenia dochodzi przez połknięcie jaj, z których uwalniają się larwy. Te drogą pokarmową docierają do jelita grubego i tam dojrzewają. Samice owsika przemieszczają się z jelita w okolice odbytu i tam na skórze składają jaja, same natomiast wysychają i giną. Zdarza się, że u dziewczynek niektóre samice wędrują aż w okolice sromu i tam zostawiają jaja, których część dostaje się do narządów płciowych, powodując stan zapalny i białe upławy.
Samice wędrują wieczorem i nocą, a ich przemieszczanie się powoduje świąd i drapanie się, co z kolei prowadzi do stopniowego powstawania przeczosów (powierzchniowych ranek na skórze). Każda kolejna wędrówka samicy potęguje uczucie świądu. Nie mogąc powstrzymać się od drapania, dziecko przenosi jaja na skórę rąk lub wciera je pod paznokcie, a wkładając palce do ust, doprowadza do ponownego zakażenia. Jaja owsika bardzo łatwo przenoszą się na pozostałych domowników. Mogą znajdować się na ręcznikach, naczyniach, pościeli, bieliźnie, ubraniach, zabawkach, deskach sedesowych, a nawet w skażonym pokarmie. Chore na owsicę dziecko zaraża przez cały okres wydalania jaj.
Kto jest narażony?
Owsica występuje powszechnie na całym świecie i przeważnie dotyka dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym. W Polsce jest najczęstszą chorobą pasożytniczą u dzieci. Najbardziej narażone są osoby przebywające w złych warunkach higieniczno-sanitarnych, w żłobkach, przedszkolach czy domach dziecka. Do grupy ryzyka należą również wszyscy żyjący z chorym pod jednym dachem.
Co robić?
Twoje podejrzenia powinno wzbudzić przede wszystkim zachowanie dziecka. Trzeba działać, jeśli maluch staje się niespokojny, często drapie się w okolicach odbytu, boi się położenia do łóżka, źle sypia, jest drażliwy, ma gorszy apetyt lub (w przypadku dużej inwazji) skarży się na ból brzuszka, a nawet chudnie. W nocy lub zaraz po przebudzeniu w silnym świetle przyjrzyj się odbytowi dziecka. Być może zauważysz w jego okolicy zaczerwienienie, jaja a nawet samicę owsika. Dziewczynki mogą dodatkowo odczuwać świąd w okolicach sromu. Niezwłocznie zgłoś się z dzieckiem do lekarza. Zaleci on wykonanie testu taśmą celofanową. Rano, zaraz po przebudzeniu, przykleja się ją na skórę w okolicy odbytu, odkleja, a następnie przekazuje do badania mikroskopijnego. Prawdopodobnie zostanie również wykonany wymaz z odbytu na obecność jaj owsika.
Jak leczyć?
Leczenie w przypadku owsicy polega na terapii farmakologicznej. Doustnie stosuje się mebendazol (Vermox) dwa razy dziennie przez 3 dni lub jednorazowo albendazol (Zentel). Jednak leków tych nie można podawać dzieciom poniżej 2. roku życia oraz kobietom w ciąży. Kurację trzeba powtórzyć po upływie 10-14 dni z uwagi na częste reinwazje. Równocześnie leczeniu trzeba poddać wszystkich domowników. Bardzo ważne jest przy tym zapobieganie samozakażeniu - dziecko nie może się drapać i wkładać palców do ust. Pomocne może okazać się tu zakładanie rękawiczek z jednym palcem. Poza tym konieczne jest ścisłe przestrzegania zasad higieny:
- codzienne sprzątanie mieszkania (usuwanie kurzu),
- codzienna zmiana bielizny osobistej,
- codzienna wymiana pościeli i ręczników (należy je prać w gorącej wodzie i prasować gorącym żelazkiem),
- krótkie przycinanie paznokci,
- codziennie poranny prysznic lub kąpiel (skutecznie usuwa większość jaj ze skóry).
Jak zapobiegać?
Do zarażenia dochodzi najczęściej na drodze człowiek-człowiek, dlatego podstawową zasadą zapobiegania jest zachowanie zasad higieny osobistej i leczenie osób zarażonych. Bardzo ważne jest dokładne mycie rąk po każdym skorzystaniu z toalety.