Rehabilitacja dzieci z zaburzeniami ośrodkowego układu nerwowego według koncepcji Vojty

data dodania: 19.02.2011

Vaclav Vojta – neuropediatra, profesor Kliniki Neurologii Uniwersytetu Karola w Pradze w latach 1959 - 1969 opracował i rozwijał metodę usprawniana nazwaną od jego nazwiska metodą Vojty.

Pracował wiele lat w Żeleznice - w ośrodku dla dzieci z mózgowym porażeniem mózgowym, dążył do znalezienia sposobu normalizacji nieprawidłowego napięcia mięśniowego.W latach 60. XX wieku wyemigrował do Niemiec , gdzie prowadził dalsze prace nad rozwojem swojej koncepcji.

Wypracował tzw. metodę Vojty w dwu postaciach:

• • metodę diagnozowania funkcji układu nerwowego,
  • metodę rehabilitacji.

  Metoda rehabilitacji według Vojty

  Tradycyjne sposoby rehabilitacji opierały się na działaniu objawowym (jak tabletka przeciwbólowa w zwalczaniu bólu):

• skrócone i napięte mięśnie – rozciągnąć,

• dziecko niechodzące: postawić (nawet jeśli nie jest do tego przygotowane).

  Jest to próba tymczasowego zlikwidowania skutku, a nie przyczyny (po zaprzestaniu działania leku – ból wraca, po rozciągnięciu - przykurcz mięśnia nasila się).

  Vojta tworząc swą koncepcję posłużył się pojęciem ontogenezy ruchowej, czyli indywidualnego programu rozwoju ruchowego przynależnego gatunkowi ludzkiemu.

  Według Vojty – dziecko z uszkodzeniem OUN już od pierwszych dni nie może realizować „programu rozwoju”. W wyniku nieprawidłowego napięcia mięśniowego i przetrwałych prymitywnych odruchów – niemowlę zaczyna posługiwać się tzw. zastępczymi wzorcami ruchowymi.

  Zasady rehabilitacji metodą odruchowej lokomocji:

• Lokomocja to skoordynowana, automatyczna czynność ruchowa służąca do przemieszczania ciała w przestrzeni,
• zależy od kontroli postawy ciała, mechanizmów podporowych, poruszania się przeciwko sile ciężkości, przekształcania tonicznych odruchów pierwotnych,
• system torowania odruchowej lokomocji umożliwia wkroczenie do wzorca podstawowego dla postawy ciała i swobodnego poruszania się
• wzorzec ten kształtuje się w pierwszym roku życia – jako schemat ciała – na bazie wrodzonego, uwarunkowanego genetycznie programu rozwoju ruchowego.

Motoryka – jest środkiem nawiązywania kontaktu z otoczeniem i służy poznawaniu świata.Dla przykładu, aby wykonać ruch celowy (chwytanie zabawki) niemowlę musi posiadać umiejętność:
• zwrotu głowy w stronę przedmiotu,
• wyciągnięcia kończyny górnej,
• otwarcia ręki ,
• przeniesienia ciężaru ciała.Wszystkie te czynności wykonywane są automatycznie, ale do wykonania ruchu potrzebna jest motywacja i wyobrażenie ruchu.Wzorce tych form lokomocji są zakodowane genetycznie w OUN w postaci charakterystycznej dla człowieka i są dostępne stopniowo niemowlęciu w procesie ontogęnezy motorycznej, właściwej dla pierwszego roku życia dziecka.Ośrodkowa koordynacja nerwowa, w której kluczową rolę odgrywa przetwarzanie bodźców ze świata zewnętrznego jak też z wnętrza własnego ciała pozwala na istnienie równowagi pomiędzy postawą ciała a poruszaniem się. Następstwem rozwoju funkcji ruchowych jest tworzenie się schematu ciała w korze mózgowej, tzw. świadomość schematu ciała (somatognozja). Brak lub zaburzona funkcja poszczególnej części ciała może prowadzić do zaniku motoneuronów korowych oraz do deficytów schematu ciała w świadomości, np. niedowład kończyny górnej na skutek uszkodzenia splotu ramiennego prowadzi do zaniku komórek nerwowych i mięśniowych oraz pomijania jej w czynnościach.U dzieci z zaburzoną ośrodkową koordynacją nerwową nie ma prawidłowego sterowania, brak jest prawidłowych mechanizmów podporowo - wyprostnych i utrudnione są ruchy fazowe. Pojawiają się wzorce zastępcze. Vojta odkrył sposób odblokowywania niedostępnego dla pacjenta, wzorca ruchu poprzez stymulowanie kilku stref na ciele dziecka, ułożonego w tzw.pozycji aktywującej. Według hipotezy Vojty, stymulacja odpowiedniej strefy,wyzwala odpowiedź różnych części ciała jednocześnie. Wielokrotne ich wywoływanie podczas ćwiczeń otwiera drogę do użycia ich w dowolnej motoryce spontanicznej przez torowanie prawidłowego ruchu.Torowanie prawidłowego ruchu:
• bazuje na zakodowanej matrycy rozwoju posturalnego,
• wykorzystuje zjawiska plstyczności mózgu,
• torowane bodźce stymuluja procesy naprawcze w przebiegu zaburzonej koordynacji nerwowej, dzieki integrującej funkcji kory mózgowej i jej plastyczności.Bodziec proprioceptywny o określonej sile i kierunku stymuluje mózg, w wyniku czego dochodzi do wyzwolenia odpowiedzi obwodowej w postaci idealnego wzorca ruchowego.Terapia może wpływać na :
• pogłębienie i regularność oddechu,
• rozrzedzenie wydzieliny w drzewie oskrzelowym,
• zmianę częstości tętna,
• zmiany ciśnienia,
• zmiany w krążeniu obwodowym.Pod wpływem terapii:
• zmniejsza się ślinotok,
• poprawia połykanie, mowa, wzrok, zmniejsza się zez, oczopląs,
• dochodzi do poprawy funkcji zwieraczy pęcherza i odbytu,
• obserwuje się poprawę rozwoju psychicznego, a także więzi uczuciowej ( również u dzieci autystycznych).Wskazania do terapii neurokinezjologicznej metodą odruchowej lokomocji:
• Śreniociężkie i ciężkie zaburzenia ośrodkowej koordynacji nerwowej (ZOKN),
• lekkie ZOKN z asymetrią,
• kręcz szyi pochodzenia mięśniowego i neurogennego,
• niedowłady obwodowe,
• przepuklina oponowo-rdzeniowa wodogłowie,
• miopatie uwarunkowane genetycznie,
• aarthrogrypoza,
• zespół Downa,
• padaczka w ciężkiej postaci np.zespół Westa,
• dysplazja stawów biodrowych,
• przykurcze w stawach strukturalne lub czynnościowe.Zalety metody Vojty:
• Stosunkowo łatwa do wyuczenia rodziców ćwiczeń do wykonywania w domu,
• nie wymaga bardzo częstych kontaktów z terapeutą,
• niski koszt, nie wymaga stosowania żadnego sprzętu rehabilitacyjnego. Wady metody:
• Niski poziom akceptacji przez pacjenta i rodziców,
• brak funkcjonalnych aspektów prowadzonej terapii.