Adopcja (z łacińskiego adoptio – usynowienie) to termin oznaczający legalne przysposobienie cudzego dziecka przez dorosłego opiekuna/dorosłych opiekunów – w rezultacie między nimi powstaje taka więź, jak między biologicznymi rodzicami a ich dzieckiem. Głównym celem adopcji jest związanie dziecka z rodziną na całe życie.
Kodeks rodzinno-opiekuńczy stwierdza, że przysposobić może jedynie osoba posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych – z zastrzeżeniem, że jej osobiste kwalifikacje dają przesłanki, iż będzie się ona należycie wywiązywać z obowiązków rodzica. Osobiste kwalifikacje weryfikowane są podczas całego procesu adopcyjnego, począwszy od pierwszej, wstępnej rozmowy informacyjnej urzędników Ośrodka Adopcyjnego z przyszłymi rodzicami, przez analizę ich dokumentów, rozmowy z psychologami i badania psychologiczne, na ocenie Komisji Kwalifikacyjnej oraz udziału w szkoleniach kończąc.
Do adopcji trafiają tylko i wyłącznie dzieci opuszczone, czyli te, których rodzice zmarli, jak również te, których rodzice wprawdzie żyją, ale sami zrzekli się, bądź też sąd pozbawił ich władzy rodzicielskiej na skutek niewydolności wychowawczej. Kodeks rodzinno-opiekuńczy wyraźnie stwierdza, że adoptować można tylko osobę małoletnią (czyli do 18. roku życia – chyba że wcześniej uzyskała ona pełnoletniość przez zawarcie związku małżeńskiego), zaś jedynym powodem adopcji może być zapewnienie jej dobra. Przysposabiający musi wyrazić zgodę na taki proces, jeśli ukończył 13 lat – jeśli zaś dziecko jest młodsze i jest w stanie zrozumieć sens przysposobienia, to powinno zostać wysłuchane przez sąd. Jedyną przesłanką uzasadniającą rezygnację z uzyskania zgody lub przesłuchania dziecka jest sytuacja, gdy nie jest ono zdolne do wyrażenia zgody (np. jest niepełnosprawne intelektualnie).
W Polsce wyróżnia się trzy rodzaje adopcji: przysposobienie pełne, niepełne i całkowite.
Przysposobieniepełne to zerwanie więzi dziecka z jego biologiczną rodziną. W zamian staje się ono pełnoprawnym członkiem nowej rodziny, co oznacza, że między dzieckiem a opiekunami i ich krewnymi powstają relacje rodzinne. Jest to najczęstsza forma adopcji w Polsce.
Przysposobienie niepełne to taka forma adopcji, w wyniku której dziecko trafia do nowych opiekunów, ale więzi prawne z rodziną biologiczną nie zostają zerwane. Nowi opiekunowie stają się rodzicami, ale dalszych krewnych - babcie, dziadków, ciocie, wujków - dziecko ma nadal w swojej rodzinie biologicznej. Przysposobienie niepełne stosowane jest w praktyce relatywnie rzadko z uwagi na swój kontrowersyjny charakter – oznacza ono bowiem, że dziecko jest de facto członkiem dwóch rodzin.
Przysposobienie całkowite (inaczej anonimowe) najsilniej wiąże dziecko z nową rodziną. Dochodzi do niego wówczas, gdy rodzina biologiczna przekazuje swoje dziecko nowym opiekunom w sposób anonimowy. Ten rodzaj przysposobienia często dotyczy noworodków: najwcześniej 6 tygodni po narodzinach dziecka jego rodzice (lub matka) przed sądem opiekuńczym zrzekają się na zawsze praw do niego. Przysposobienie całkowite jest nierozwiązywalne. Dziecko w ostateczny sposób zostaje odłączone od biologicznych rodziców, którzy jednocześnie bezpowrotnie tracą prawo do wychowania i kontaktu z nim. Zgodę zatwierdza sędzia sądu rodzinnego.
Wydanie takiej zgody przez rodziców zwiększa szanse dziecka na znalezienie przez nie prawdziwej rodziny w przyszłości. Ma ono uregulowaną sytuację prawną – inaczej niż dziecko porzucone przez rodziców, którzy nie wyrazili zgody blankietowej. Nie może ono zostać oddane do adopcji, w zamian trafia do domu dziecka lub rodziny zastępczej, oczekując – teoretycznie – na formalną decyzję biologicznych rodziców o zrzeczeniu się praw rodzicielskich.