Pierwsza miesiączka
Żeby zrozumieć owulację trzeba najpierw zrozumieć kobiecy cykl menstruacyjny. Cykl ten, zwany także cyklem miesiączkowym, występuje u kobiet dojrzałych płciowo, czyli u tych po pokwitaniu, ale jeszcze przed przekwitaniem. Dla młodej dziewczyny czytelnym sygnałem tego, że rozpoczął się jej cykl menstruacyjny jest wystąpienie pierwszej miesiączki (tzw. menarche). To, kiedy menarche się pojawi, zależy nie tylko od genów, ale i czynników etnicznych oraz społeczno-ekonomicznych. Polskie dziewczęta po raz pierwszy miesiączkują średnio w wieku 12 lat i 9 miesięcy. Nie oznacza to jednak, że wraz z menarche osiągają dojrzałość rozrodczą. Pierwsze cykle miesiączkowe u zdecydowanej większości dziewcząt są bezowulacyjne. Dwufazowość cyklu, a zatem również owulacja, pojawiają się po ok. 2 latach od pierwszej miesiączki.
Przygotowania
U kobiety dojrzałej płciowo regularne cykle menstruacyjnego są oznaką dobrze funkcjonującego układu rozrodczego. W trakcie każdego takiego cyklu organizm dzięki odpowiednim hormonom (progesteron, estrogeny, FSH, LH) realizuje zadania, które mają doprowadzić do uwolnienia komórki jajowej i przygotowania błony śluzowej macicy na jej przyjęcie. Jeśli nie dojdzie do zapłodnienia błona macicy złuszcza się, by w niedługim czasie ponownie się zregenerować w oczekiwaniu na potencjalny zarodek.
Owulacja w całym tym procesie zmian zajmuje centralne miejsce, jest jakby punktem kulminacyjnym. Tuż po menstruacji następuje tzw. faza folikularna. W tym czasie złuszczona w czasie miesiączki błona śluzowa macicy odnawia się, ponownie intensywnie narasta. Zwiększa się poziom FSH i estrogenów, co stymuluje jajniki i pobudza pęcherzyki Graffa do dojrzewania. W tym momencie do rywalizacji przystępuje kilka takich pęcherzyków. Ten, który w danym cyklu będzie dominujący dojrzeje i w fazie owulacji uwolni komórkę jajową. Pozostałe pęcherzyki przestaną się rozwijać. Dojrzewający pęcherzyk Graafa wydziela estradiol (podstawowy i najsilniejszy hormon z grupy estrogenów), który nasila namnażanie się i wzrost komórek macicy oraz wpływa na produkcję śluzu szyjkowego.
Owulacja
Teraz czas na wspomniany punkt kulminacyjny – owulację. Dojrzały pęcherzyk Graafa uwalnia niedojrzałą jeszcze komórkę jajową (tzw. oocyt) , a sam przekształca się w tzw. ciałko żółte. Oocyt natychmiast zostaje wyłapany przez jajowód. Rzęski, którymi jest on wyściełany oraz skurcze mięśni pozwalają mu przemieszczać się w kierunku macicy. Oocyt dojrzewa w jajowodzie i wkrótce staje się dojrzałą komórką jajową, gotową na spotkanie z plemnikiem. Owulacja może dać o sobie znać charakterystycznym bólem owulacyjnym lub niewielkim krwawieniem (tzw. krwawieniem międzymiesiączkowym). Zarówno ból, jak i niewielkie krwawienie to rezultat pęknięcia pęcherzyka Graafa. Ich intensywność, długość trwania i częstość występowania są sprawą bardzo indywidualną. Niektóre kobiety w ogóle nie zauważają u siebie takich symptomów jajeczkowania, inne tylko w niewielkim stopniu, a niektóre bólu zmusza do zażycia środków przeciwbólowych.
Faza lutealna
Czas od momentu owulacji do menstruacji nazywany jest fazą lutealną. Jest ona stała (w przeciwieństwie do fazy folikularnej) i w każdym cyklu kobiety wynosi średnio 14 dni (choć dla jednej kobiety będzie to 12 dni, dla drugiej nawet 16). To właśnie w czasie tej fazy ciałko żółte zaczyna funkcjonować jako gruczoł dokrewny, a jego zadaniem jest przede wszystkim produkcja progesteronu. Hormon ten dodatkowo wspomaga przygotowanie błony śluzowej macicy i pozwala rozwijać się zapłodnionej komórce jajowej. Jeśli jednak nie dojdzie do zapłodnienia, ciałko żółte obumiera, co doprowadza do gwałtownego spadku poziomu progesteronu i tym samym do menstruacji.
Chcesz wiedzieć więcej? O cyklu miesiączkowym, owulacji i kobiecej płodności możesz też porozmawiać w grupie Starania o dziecko.