Podstawą są też odpowiednie warunki mieszkaniowe i stałe źródło utrzymania. Ponadto, rodziny te muszą uzyskać pozytywną opinię ośrodka pomocy społecznej, a później ukończyć szkolenie dla kandydatów prowadzone przez Ośrodek Adopcyjno- Opiekuńczy.
Pełnienie funkcji rodziny zastępczej może być powierzone małżonkom lub osobie niepozostającej w związku małżeńskim, jeżeli osoby te spełniają następujące warunki:
- Dają rękojmię należytego wykonywania zadań rodziny zastępczej;
- Mają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej;
- Korzystają z pełni praw cywilnych i obywatelskich;
- Nie są lub nie były pozbawione władzy rodzicielskiej, nie są ograniczeni we władzy rodzicielskiej ani też władza rodzicielska nie została im zawieszona;
- Wywiązują się z obowiązku łożenia na utrzymanie osoby najbliższej lub innej osoby, gdy ciąży na nich taki obowiązek z mocy prawa lub orzeczenia sądu;
- Nie są chore na chorobę uniemożliwiającą właściwą opiekę nad dzieckiem, co zostało stwierdzone zaświadczeniem lekarskim;
- Maja odpowiednie warunki mieszkaniowe oraz stałe źródło utrzymania;
- Uzyskały pozytywną opinię ośrodka pomocy społecznej właściwego ze względu na miejsce zamieszkania.
Najczęściej wymagane dokumenty:
- Zaświadczenie o braku zdrowotnych przeciwwskazań do sprawowania opieki zastępczej wydane przez lekarza pierwszego kontaktu dla obojga kandydatów osobno;
- Zaświadczenie o zatrudnieniu i o dochodach;
- własnoręczne oświadczenie o niekaralności obojga rodziców.
Rodzaje rodzin zastępczych:
Polskie prawo rozróżnia trzy rodzaje rodzin zastępczych: spokrewnione z dzieckiem, niespokrewnione z dzieckiem i zawodowe. Te ostatnie dzielą się na wielodzietne, specjalistyczne i o charakterze pogotowia rodzinnego.
Spokrewnione z dzieckiem - opiekę nad dzieckiem przejmują dalsi członkowie rodziny np. dziadkowie, wujostwo.
Niespokrewnione z dzieckiem - opiekę sprawują osoby prawnie obce dla dziecka.
Zawodowe niespokrewnione z dzieckiem:
- wielodzietne - w takiej rodzinie umieszcza się w tym samym czasie nie mniej niż troje i nie więcej niż sześcioro dzieci.
- specjalistyczne - tutaj umieszcza się dzieci niedostosowane społecznie albo dzieci z różnymi dysfunkcjami, problemami zdrowotnymi wymagającymi szczególnej opieki i pielęgnacji. W rodzinie tej może wychowywać się w tym samym czasie nie więcej niż troje dzieci.
- o charakterze pogotowia rodzinnego - w takiej rodzinie umieszcza się nie więcej niż troje dzieci na pobyt okresowy do czasu unormowania sytuacji życiowej dziecka, nie dłużej niż na 12 miesięcy. W szczególnie uzasadnionych przypadkach pobyt dziecka może być przedłużony, jednak nie więcej niż o kolejne 3 miesiące.
Rola rodziców zastępczych polega na codziennej opiece i trosce nad dziećmi, natomiast obszar tzw. reprezentacji ustawowej(podejmowanie względem dziecka wszystkich ważnych decyzji
życiowych) nadal należy do rodziców biologicznych. Podstawowym zadaniem rodziny zastępczej jest pomaganie dziecku, a nie zastępowanie mu rodziców. Rodzina zastępcza powinna zapewnić dziecku warunki bytowe, rozwoju fizycznego i psychicznego, możliwości zaspokojenia indywidualnych potrzeb dziecka, możliwość właściwej edukacji i rozwoju zainteresowań.
Na każde dziecko objęte opieką zastępczą państwo przeznacza określone środki finansowe. Ich wysokość uzależniona jest od wieku dziecka, jego stanu zdrowia i podstawy prawnej umieszczenia w opiece zastępczej.
Od 1 stycznia 2008 r. wynagrodzenie rodzin zastępczych wynosi 160 proc. podstawy ustalonej w ustawie o pomocy społecznej, czyli 2635 zł.
Wysokość wynagrodzenia zawodowych, niespokrewnionych z dzieckiem rodzin zastępczych ustala starosta. Tak wynika z rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie w sprawie rodzin zastępczych.Resort określił jednak także dolną granicę wynagrodzenia. Rodziny zastępcze nie otrzymują mniej niż 1564 zł.
Ustalając wysokość wynagrodzenia, starosta bierze pod uwagę m.in. ukończenie dodatkowych kursów i szkoleń w zakresie opieki nad dzieckiem oraz doświadczenie w pracy z dziećmi (zwłaszcza okres pełnienia funkcji rodziny zastępczej).
Zmiana rozporządzenia wprowadziła nowe zasady obliczania wynagrodzeń dla zawodowych rodzin zastępczych o charakterze pogotowia rodzinnego. Za okres pozostawania w gotowości do przyjęcia dziecka otrzymują oni 95 proc. podstawy wymiaru, czyli 1564 zł. Natomiast z dniem przyjęcia pierwszego dziecka ich wynagrodzenie wzrasta do 160 proc. podstawy, czyli wynosi 2635 zł.