W Europie uprawia się ją od XVI wieku, choć jej niezwykłe właściwości znane były już starożytnym Grekom. Uważali on, iż świeża, utarta dynia zalana winem jest doskonałym lekarstwem na zaparcia. Arabscy medycy z kolei zalecali picie soku z dyni w przypadku bezsenności. Czy starożytni uczeni się mylili? – Nie. Liczne badania potwierdzają, że dynia jest warzywem bardzo zdrowym, którego spożywanie może przynieść wiele korzyści dla naszego organizmu – mówi Monika Gackowska, dietetyk.
Olbrzym pełen zdrowia
Dynia bogata jest w witaminę A oraz witaminy z grupy B, a także w związki mineralne (wapń, żelazo, magnez i fosfor). Ponadto zawiera błonnik, kwas foliowy oraz potas. W dyni kryje się również beta-karoten. - Ten silny przeciwutleniacz przeciwdziała zmianom degeneracyjnym na poziomie komórek i zapobiega mutacjom nowotworowym – mówi Monika Gackowska. - Znajdujące się w dyni witaminy korzystnie wpływają na wzrok, pracę serca i układu trawiennego. Najwięcej prowitaminy A, witaminy C oraz cukrów zawiera owoc w pełni dojrzały. Nawet po dwóch miesiącach przechowywania ich ilość nie ulega zmianie – dodaje specjalista. Wnętrze dyni kryje również kwasy organiczne oraz pektyny. Co ciekawe dynia - o ile sama jest wielka i „brzuchata” - w ogóle nie tuczy. 100 g tego warzywa dostarcza bowiem tylko 28 kalorii. - Dynia to warzywo łatwostrawne, hipoalergiczne, dlatego stanowi podstawowy komponent odżywek i gotowych posiłków dla małych dzieci – wskazuje Monika Gackowska.
Nasiona pełne smaku
Zachwalają je przede wszystkim smakosze dyni, jednak ich lecznicze właściwości doceniono również w środowisku lekarzy. Zauważono, iż spożywanie nasion dyni (wspomnianych pestek) przynosi pozytywne rezultaty w walce z pasożytami przewodu pokarmowego. Naturalne lekarstwo musi być jednak odpowiednio ususzone i spożywane we właściwych ilościach. Badania dowiodły bowiem, iż w klimacie chłodniejszym nasiona dyni wykazują mniejsza aktywność (stąd mniejsze dawki nasion stosuje się w Brazylii, a większe we Francji). - Nasiona dyni są zasobne w niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe, żywice, aminokwasy (alaninę, glicynę, kwas glutaminowy), fitosterole – podpowiada Monika Gackowska, dietetyk. - Te ostatnie należą do złożonych substancji chemicznych, których profilaktyczne działanie w zapobieganiu schorzeniom prostaty zostało udowodnione naukowo – dodaje specjalista. Fitosterole pomagają również w walce ze zmianami miażdżycowymi, hamują bowiem odkładanie się w tkankach złogów cholesterolowych. Pracę układu nerwowego oraz czynność mózgu usprawnia obecna w nasionach dyni lecytyna. Bierze ona udział w syntezie przekaźników bodźcowych. Zajadanie się pestkami dyni może także przyczynić się do poprawy kondycji cery i skóry. Znajdujący się w nich cynk pomaga skutecznie walczyć z trądzikiem i wypadaniem włosów. – To jednak nie wszystko. Pestki dyni mogą być stosowane pomocniczo w leczeniu oraz profilaktyce stanów zapalnych skóry i błon śluzowych, a także łuszczeniu naskórka – dodaje dietetyk.
Dyniowe rewolucje w kuchni
Surowa dynia nie jest smaczna. Zyskuje przy bliższym poznaniu, a raczej – ugotowaniu, upieczeniu czy doprawieniu. Warto zaznaczyć, że dynia jest warzywem wszechstronnym. Jej wnętrze można wykorzystać na wiele sposobów. Miąższ jest doskonałym składnikiem na racuchy, zupę, farsz do naleśników, leczo czy ciasto. Pestki natomiast można wykorzystać przygotowując dressing do sałatki. - Dynia bardzo szybko się rozgotowuje, dzięki czemu sprawdza się jako zagęszczacz do zup i sosów – sugeruje Monika Gackowska. - Rozgotowana masa jest neutralna w smaku i można ją doprawić i na ostro, i na słodko. Warto zauważyć, że miąższ dyni można mrozić – radzi specjalista.
9 października na terenie Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu Wrocławskiego organizowany jest Dolnośląski Festiwal Dyni, który odbędzie się już po raz ósmy. W programie między innymi konkurs na największą oraz najdziwniejszą dynię.
Przepisy na potrawy z dyni
Surówka z dyni z bakaliami
40 dag dyni
5 dag rodzynek
1 łyżka posiekanych orzechów włoskich
1 łyżka posiekanych migdałów
sok z cytryny
½ szklanki jogurtu naturalnego
sól, pieprz (lub dowolne przyprawy wedle uznania)
3 łyżki posiekanej natki pietruszki
Umyć dynię, wydrążyć miąższ, zetrzeć na tarce o drobnych oczkach, wymieszać z jogurtem, dodać orzechy, rodzynki, skropić sokiem z cytryny, wymieszać z natką pietruszki i przyprawić do smaku solą i pieprzem. Gotową surówkę włożyć na salaterkę, posypać migdałami. Podawać do potraw mięsnych.
Dynia w bułce tartej
25 dag dyni
2 łyżki oleju rzepakowego bądź oliwy z oliwek
1 jajo
bułka tarta, mąka kukurydziana
¼ szklanki mleka
przyprawy
Miąższ dyni pokroić na kawałki, posolić, obtoczyć w mące, jajku roztrzepanym z mlekiem oraz w tartej bułce i usmażyć na oleju / oliwie z oliwek.
Zupa z pestkami dyni
1kg dyni
1 marchewka
1 por
3 łyżki sosu sojowego
3 łyżki oliwy z oliwek
sól, pieprz
1 szklanka prażonych pestek dyni
Dynię obrać ze skórki i pokroić. Marchew umyć, obrać i pokroić w cienkie talarki. Pora oczyścić i pokroić w paseczki. Warzywa wrzucić na rozgrzaną oliwę, dodać sos sojowy. Smażyć około 1 minuty i podlać wodą, tak aby przykryła warzywa. Dusić pod przykryciem około 20 minut. Od czasu do czasu wymieszać i dolewać wody, jeśli wyparuje. Całość przełożyć do garnka i dolać tyle samo wody, ile wynosi objętość duszonych warzyw. Gdy jarzyny zmiękną, zmiksować. Doprawić do smaku. Podawać z prażonymi pestkami dyni.
Autorem przepisów na potrawy z dyni jest dietetyk Monika Gackowska.