Mak jest rośliną oleistą uprawianą powszechnie w rejonach Bliskiego i Dalekiego Wschodu. W Polsce znany jest mak lekarski pozyskiwany w celach przemysłowych, leczniczych oraz spożywczych. Pozbawione nasion makówki wykorzystuje się do produkcji alkaloidów: morfiny, kodeiny wykazujących działanie narkotyczne oraz papaweryny (środka rozkurczowego). Mak wpisał się trwale do kultury ludowej. Znane stwierdzenie „cisza jak makiem zasiał” wzięło się od makowych smoczków (wykonywanych z rozgniecionych ziaren zawijanych w szmatkę), które dawano dzieciom, aby były spokojne i dobrze spały nocą. Dla Słowian stanowił symbolem zgody, jedności i spokoju. Mak to również cenny surowiec kulinarny. Stanowi dodatek do ciast, wyrobów cukierniczych oraz pieczywa. Pozyskiwany olej makowy (o orzechowym posmaku), choć w Polsce mało popularny, jest cennym źródłem kwasu linolowego (tłoczony na zimno zawiera 70-75 procent kwasu linolowego).
Ziarenka pełne zdrowia
Ziarna maku ukryte są w wielonasiennej torebce (dobrze znana nam makówka) okrytej dodatkowo wieczkiem. Ich stugramowa porcja dostarcza 525 kcal. Jednak aż w 67 procentach energia ta pochodzi z tłuszczów roślinnych korzystnych dla zdrowia. Jako produkt pochodzenia roślinnego nie dostarcza cholesterolu. Mak to skarbnica składników mineralnych. Na pierwszym miejscu należy wyróżnić wapń - 100 gram zawiera ponad sześć razy więcej tego składnika niż pełnotłuste mleko. W następnej kolejności warto wymienić potas, magnez oraz żelazo. Mak obfituje również w witaminy: A oraz E zaliczane do przeciwutleniaczy. Ze względu na korzystną strukturę kwasów tłuszczowych jest pożądany w profilaktyce chorób układu krążeniowo – naczyniowego (m.in. miażdżycy).
Biały, niebieski czy szary?
Gatunki maku pochodzące z krajów Wschodnich mają barwę białą bądź szarą, europejskie – niebieską (są większe i bardziej wyraziste w smaku). Wielu smakoszy ceni go za wyjątkowy, orzechowy smak. Pojedyncza makówka kryje w sobie ponad 150 tysięcy ziarenek. Duża zawartość tłuszczu w suchej masie sprawia, że mak podatny jest na gorzknienie. Przechowujmy go w suchych, pozbawionych wilgoci miejscach. Zanieczyszczony, gorszy jakościowo zgrzyta w zębach. Świeży mak jest słodki w smaku i właśnie taki wybierajmy do domowych wypieków.
Kutia czyli wieczerza
Na wschodnich kresach Polski wieczerzę wigilijną określa się zwyczajowo słowem kutia. Bazą do świątecznych przysmaków jest masa makowa. Jak się ją przygotowuje? Tradycyjnie ugotowany mak odsącza się, a następnie mieli kilkukrotnie. Do tak sporządzonej masy dodaje się wszelakiego rodzaju bakalie, miód, tłuszcz oraz przyprawy. Ekonomicznym pod względem czasowym sposobem pozyskania masy jest jej kupno, co jednak pozbawia nas niepowtarzalnego świątecznego aromatu.
Pamiętaj, aby do:
-
ciast na bazie drożdży dodawać masę lekko ostudzoną, bez dodatku żółtek,
-
ciast kruchych dodawać całkowicie wychłodzoną masę,
-
masy na rolady dodać żółtka oraz ubite białka jaj.
Doceńmy niewątpliwe walory zdrowotne maku i delektujmy się jego smakiem nie tylko w okresie świątecznym.
Świąteczne przepisy z makiem w roli głównej
Łazanki z makiem
Składniki:
150 g makaronu (typu łazanki), 5 łyżek suchego maku, 50 g kandyzowanego ananasa, 1 łyżka skórki pomarańczowej, 1 łyżka rodzynek, garść orzechów włoskich, 1 łyżka masła, 1 łyżka miodu.
Wykonanie:
Makaron ugotować (al dente - na półtwardo) w osolonej wodzie. Rodzynki sparzyć gorąca wodą. Na patelni rozpuścić masło oraz miód. Dodać bakalie, makaron oraz mak. Wymieszać.
Pierogi z makiem
Składniki:
Ciasto: 50 g mąki, 3 dag świeżych drożdży, jajko, szczypta soli, 1 łyżeczka cukru, olej.
Farsz: 20 dag maku, garść bakalii – według uznania: rodzynek, orzechów, kandyzowanej skórki pomarańczowej, 4 – 5 łyżek miodu, 5 dag masła.
Wykonanie:
Drożdże rozetrzeć z łyżeczką cukru. Mąkę, jajko i szczyptę soli zagnieść wraz z drożdżami, dolewając szklankę ciepłej wody. Ciasto przykryć, odstawić do wyrośnięcia. W tym czasie mak zalać wrzątkiem, gotować przez 5 minut, odsączyć i trzykrotnie zemleć. Wymieszać z miodem, masłem i bakaliami. Ciasto rozwałkować, szklanką wycinać krążki, napełnić farszem i lepić pierogi. Gotowe pierożki włożyć do wrzącej wody. Gotować przez około 10 minut. Polać odrobiną oleju, posypać makiem i skórką pomarańczową.