Agnieszka Zimmermann: Zacznijmy od liczb: ile osób choruje na AZS?
Danuta Nowicka: Obecnie przyjmuje się, iż w zależności o kraju, na atopowe zapalenie skóry choruje od 1-30% ludności świata (w Polsce ok. 7%), co daje ogromną liczbę pacjentów.
Co wpływa na tak dużą liczbę chorych?
Przede wszystkim należy powiedzieć, że atopowe zapalenie skóry jest chorobą o złożonej etiologii. Podłożem schorzenia są oczywiście geny, Prawdopodobieństwo, iż dziecko odziedziczy AZS przy jednym rodzicu chorym na tę chorobę skóry wynosi około 20-30%, przy obojgu rodziców 60-70%.
Także środowisko, w którym żyjemy ma wpływ na stan naszej skóry.
Oczywiście. Największymi grzechami współczesnej cywilizacji jest postępujące zanieczyszczenie środowiska, coraz bardziej przetworzona żywność, tendencja do nadmiernego wyjaławiania i odtłuszczania powierzchni naskórka poprzez coraz bardziej agresywne środki myjące, piorące, długie i częste kąpiele z dodatkiem środków zapachowych, barwiących i pianotwórczych.
Lekarze sugerują, że wpływ na rozwój i przebieg choroby ma również stres.
Zgadza się. Stres towarzyszący człowiekowi współczesnemu na co dzień to istotny czynnik zaostrzający chorobę. U osób dorosłych diagnostyka stresu nie jest najczęściej trudna, ale w przypadku dzieci często mówi się o chorobie jako o „krzyku małego dziecka przez skórę”.
Skąd takie określenie?
Chodzi o fakt ujawnienia się zmian atopowych i zaostrzenia objawów, które mogą być wskaźnikiem przeżywanego przez dziecko stresu spowodowanego sytuacją rodzinną czy zagrożeniem jego bezpieczeństwa.
A pierwsze objawy pojawić się mogą bardzo szybko.
Najczęściej pierwsze symptomy atopowego zapalenia skóry pojawiają się tuż po urodzeniu, a nasilają w trzecim miesiącu życia, kiedy to organizm dziecka zaczyna produkować przeciwciała klasy IgE odpowiedzialne za większość reakcji alergicznych. Najczęstszymi alergenami i czynnikami drażniącymi u dzieci są alergeny pokarmowe w tym mleko, cytrusy, czekolada, alergeny wziewne czyli kurz, roztocza, pyłki traw, a także częste u dzieci pasożyty przewodu pokarmowego: lamblie, glista i owsiki.
Jak poznać, że zmiany na skórze dziecka wiążą się z atopowym zapaleniem skóry?
U dziecka zmiany atopowe lokalizują się najczęściej na twarzy, szyi i kończynach, obejmując ich powierzchnie wyprostne. Są to zmiany o charakterze rumieniowych grudek, silnie swędzących, niekiedy zlewają się one, tworząc większe rozległe ogniska. Ze względu na zaburzone funkcje naskórka bardzo często dochodzi do wtórnych nadważeń bakteryjnych tych zmian, wówczas pojawiają się krosty z treścią ropną wysięk i strupy.
Zmiany atopowe ujawniają się czasem u dorosłych.
U osób dorosłych zmiany lokalizują się raczej po wyprostnej stronie kończyn, czyli w zgięciach łokciowych, nadgarstkach, pod kolanami. Przebiegowi choroby może towarzyszyć katar sienny, częste zapalenia spojówek, a także astma oskrzelowa.
Co najbardziej dokucza chorym w przebiegu AZS?
Myślę, że suchość skóry spowodowana niedoborem kwasów tłuszczowych (przede wszystkim kwasu gamma-linolenowego GLA) w płaszczu ochronnym skóry, przez co naskórek jest bardziej przepuszczalny dla alergenów i czynników drażniących. Naskórek taki porównywany jest czasem do szwajcarskiego sera z dziurami. Jednak najbardziej dokuczliwym dla pacjentów objawem jest świąd skóry. Nasila się on po kontakcie z alergenami, pod wpływem stresu, po spoceniu się. Symptom ten nasila również kontakt z preparatami zawierającymi lanolinę, silne środki zapachowe czy barwniki. Chorzy na AZS nie powinni również przebywać w ciepłych i suchych pomieszczeniach.
Jak walczyć z atopowym zapaleniem skóry?
Wszystko zależy od pacjenta. W leczeniu atopowego zapalenia skóry najważniejsza jest właściwa, codzienna pielęgnacja. Skóra atopowa to skóra, w której uszkodzony jest płaszcz tłuszczowy skóry. W pielęgnacji zatem należy uwzględnić przede wszystkim preparaty zawierające składniki odnawiające jego strukturę. Wszystkie preparaty przeznaczone dla skóry atopowej powinny mieć postać emulsji, a więc zawierać zarówno substancje rozpuszczalne w wodzie, jak i w tłuszczach. Należy również pamiętać, iż jest to skóra ekstremalnie wrażliwa, skłonna do podrażnień, wszystkie zatem preparaty muszą zachować wymagania ograniczenia ilości zawartych substancji zapachowych i konserwujących. Substancjami uszkadzającymi struktury lipidowe naskórka, a więc potęgującymi suchość skóry są przede wszystkim mydła alkaliczne i alkohole alifatyczne. Ilość tych składników w preparatach dla tego typu skóry powinna być zatem ograniczona. W okresach zaostrzeń zmian skórnych niezbędne staje się leczenie dermatologiczne.
AZS wiąże się z częstymi wizytami u dermatologa i w aptece. Leczenie tego typu schorzenia czasem bije po kieszeni.
Są środki droższe i tańsze. Najlepiej tolerowane przez skórę zarówno dzieci, jak i dorosłych są nowoczesne preparaty oparte na substancjach o właściwościach immunomodulujących, czyli wpływających na reakcje nadwrażliwości alergicznej skóry. Leki te nie mają działań ubocznych stosowanych tradycyjnie sterydów, są niestety dość drogie. Leczenie ogólne musi być prowadzone pod kontrolą doświadczonego lekarza dermatologa lub alergologa. Pomocniczo w leczeniu AZS warto jest zastosować naświetlania z wykorzystaniem UVA, emitowanego przez specjalistyczne lampy, które działa przeciwzapalnie. W przypadku stwierdzenia nadwrażliwości na konkretne czynniki oczywiście niezbędne jest ich wyeliminowanie z życia pacjenta. W leczeniu ogólnym natomiast w pierwszej kolejności stosowane są leki przeciwhistaminowe, które łagodzą świąd i działają przeciwzapalnie. W przypadkach ciężkich można zastosować sterydy lub leki immunosupresyjne.
Coraz głośniej mówi się jednak o szkodliwości sterydów.
Wszystko zależy od zdrowego rozsądku oraz świadomości lekarza i pacjenta. W przypadku zaostrzonych zmian zapalnych niezbędne staje się zastosowanie sterydów w postaci maści czy kremów. Pamiętać należy jednak, że sprzyjają one wtórnym nadważeniom bakteryjnym, powodują atrofię skóry i rozszerzenie naczyń krwionośnych. Dlatego stosowanie maści sterydowych należy ograniczyć do minimum.
Rozmawiała: Agnieszka Zimmermann
Dr n. med. Danuta Nowicka – specjalista dermatolog, asystent w Klinice Dermatologii, Wenerologii i Alergologii we Wrocławiu, wykładowca Wyższej Szkoły Fizjoterapii kierunku Kosmetologia. Autorka podręczników „Dermatologia. Podręcznik dla studentów kosmetologii” (Górnicki 2007) oraz "Choroby łojotokowe skóry. Procedury zabiegów kosmetycznych" (KosMeD 2011).
www.danutanowicka.pl