Jej powstawaniu sprzyja picie małej ilości płynów, powstrzymywanie się od oddawania moczu, co w konsekwencji prowadzi do zastoju moczu, niedobór magnezu, cytrynianów i innych związków ograniczających krystalizację moczu, zapalenie dróg moczowych, a także dieta bogata w potrawy obfitujące w substancje, z których tworzą się złogi, np. szczawiany.
W zależności od substancji, z której zbudowany jest kamień wyróżnia się kamicę moczanową, fosforanową, szczawianową oraz cystynową. Dieta powinna uwzględniać skład chemiczny kamienia. Powinny być z niej wykluczone pokarmy bogate w substancje tworzące złogi. Istotne jest określenie typu kamicy, ponieważ umożliwia to dokładne określenie pokarmów zabronionych i dozwolonych.
Bez względu na analizę jakościową składu kamienia, chorym zaleca się każdego dnia wypijanie 4-5 litrów płynów. Ma to na celu zwiększenie ilości wydalanego moczu, redukcję stężenia składników moczu, a co za tym idzie zmniejszenie prawdopodobieństwa wytrącania się kamieni. Z tego samego powodu zaleca się ograniczenie ilości dodawanej do potraw soli. Wskazane jest spożywanie co godzinę 1 szklanki płynu, najlepiej wody. Chorych obowiązuje całkowity zakaz picia alkoholu.
Napary ziołowe mogą wspomagać leczenie standardowe poprzez swoje właściwości moczopędne, rozkurczające, przeciwzapalne oraz odkażające.
Kamica szczawianowa
Podstawową zasadą diety jest ograniczenie przyjmowania szczawianów zawartych w pożywieniu, co ma na celu obniżenie jego stężenia w moczu. Z jadłospisunależy zatem wykluczyć szpinak, rabarbar, szczaw, buraki, botwinkę, czarna porzeczkę, herbatę, kawę i czekoladę.
W przypadku postaci jelitowej kamicy szczawianowej należy zwrócić szczególną uwagę na spożycie produktów bogatych w wapń. Ma to ogromne znaczenie, ponieważ istnieje ścisła korelacja pomiędzy stopniem wchłaniania szczawianów z przewodu pokarmowego a gospodarką wapniową. Zwiększenie spożycia produktów bogatowapniowych przyczyni się do zmniejszenia ilości wchłanianych szczawianów. Szczególnie zaleca się jedzenie sardynek w oleju, soi, natki pietruszki i szczypiorku.
Ponadto zaleca się jedzenie pieczywa razowego, kasz, chudego mięsa (drobiowego i cielęcego), ryb, jajek, sałaty i owoców.
Warto przygotowywać napary z mieszanki ziela nawłoci, rdestu ptasiego oraz skrzypu. Najlepiej pić je 3 razy dziennie około pół godziny po posiłku. Można również spróbować stosować inny napar : z mniszku, rumianku, skrzypu, rdestu ptasiego oraz kłącza perzu.
Kamica moczanowa
Główną zasadą postępowania dietetycznego jest alkalizacja moczu (czyli zmniejszenie stężenia jonów wodorowych) poprzez spożywanie produktów mlecznych oraz warzyw i owoców. Zwłaszcza marchwi, kalafiora, ziemniaków, sałaty, buraków, rzodkiewek, selera i orzechów.
Podczas komponowania diety należy również zwrócić uwagę na produkty zawierające związki purynowe. Należy ograniczyć spożywanie pokarmów szczególnie w nie bogatych, ponieważ puryny są metabolizowane do kwasu moczowego i przyczyniają się do zwiększenia jego stężenia we krwi i w moczu. Zawarte są one w głównej mierze w podrobach mięsnych (sercach, wątrobie, nerkach i móżdżkach), galaretach mięsnych, a także sardynkach, kawiorze i śledziach. Ponadto obecne są również w suchych nasionach roślin strączkowych (grochu, fasoli, soczewicy, bobie), grzybach oraz kawie, herbacie, kakao i czekoladzie.
Wskazane jest spożywanie potraw gotowanych w wodzie i na parze. Mięso (najlepiej drobiowe albo cielęcina) powinno się gotować w dużej ilości wody. Należy pamiętać żeby powstałego wywaru nie wykorzystywać dalej w kuchni, np. do przygotowania sosu albo zup.
Korzystne działanie przynosi picie naparów przygotowanych z ziela nawłoci, liści mocznicy, brzozy oraz glistnika, a także mieszanki z ziela nawłoci, kwiatu robinii akacjowej i przelotu oraz ziela pięciornika gęsiego.
Kamica fosforanowo- wapniowa
W zależności od tego czy kamienie tworzą się z fosforanu wapniowego czy fosforanu amonowo – magnezowego rozróżnia się dwa rodzaje kamicy fosforanowej. W pierwszym przypadku z powodu wzmożonego wchłaniania wapnia z przewodu pokarmowego zaleca się ograniczenie jego ilości przyjmowanej wraz z pożywieniem. Obniżyć należy zatem spożycie mleka, jogurtów, serów twarogowych i żółtych oraz kefirów. Należy jednak uważać, żeby nie doprowadzić do niedoborów wapnia w organizmie. Żeby temu zapobiec wskazane są konsultacje z lekarzem i dietetykiem w celu ustalenia indywidualnej diety. Warto wiedzieć, że laktoza zawarta m. in. w mleku zwiększa jego wchłanianie ze światła jelita, a błonnik (zawarty w kaszach, pieczywie pełnoziarnistym) i kwas fitynowy (zawarty w roślinach strączkowych, mąkach z grubego przemiału) hamują absorpcję wapnia.
W leczeniu kamicy spowodowanej nagromadzeniem złogów fosforanu amonowo-magnezowego (struwitowa) należy zwrócić uwagę na spożywanie produktów zakwaszających organizm, np. mięsa drobiowego, ryb, makaronów, makaronów, ryżu, pieczywa, jajek, żurawiny i borówek. Ograniczyć należy spożycie orzechów, grzybów, soi i kakao.
Jeżeli posiada się kamienie fosforanowe warto przygotować napar z owocni fasoli, kwiatu wiązówki, korzenia wilżyny oraz ziela skrzypu, albo mieszankę z liści brzozy, ziela połonicznika, kory wierzby, kwiatu wrzosu i ziela fiołka trójbarwnego.
Kamica cystynowa
Do jej powstania dochodzi na skutek wrodzonego upośledzenia wchłaniania cystyny (aminokwasu). Główną zasadą diety jest ograniczenie produktów ją zawierających oraz metioniny - aminokwasu, który w dużej mierze przemienia się w cystynę. Najwięcej cystyny zawiera mięso i produkty powstałe z niego, dlatego należy wyeliminować je z diety na rzecz mleka i jego przetworów oraz produktów roślinnych.
Leczenie można wspomóc poprzez stosowanie naparu z liści mącznicy, rumianku, kory kaliny, kłącza perzu oraz korzenia mniszku.
Przykładowy jadłospis dla osób z kamicą moczanową ok. 2000 kcal
I. śniadanie
Bułka grahamka – 1 szt.,
Ser twarogowy chudy 80 g,
Sałatka warzywna z odrobiną jogurtu naturalnego 150 g,
Sałata – 4 liście,
Rzodkiewki – 5 szt.,
Herbata owocowa 250 ml
II. śniadanie
Pieczywo chrupkie z sałatą, rybą gotowaną na parze ( np. solą) oraz pomidorem - 2 szt., Sok marchwiowy 250 ml,
Woda mineralna 250 ml
Obiad:
Krem z warzyw 250 ml,
Naleśniki z serkiem twarogowym i truskawkami – 2 szt.,
Surówka z selera i jabłka 150 g,
Herbata owocowa 250 ml
Podwieczorek
Kefir ze świeżym ogórkiem i koperkiem 250 ml,
Sok jabłkowy 200 ml
Kolacja
Zupa mleczna z lanymi kluskami 300 g,
Orzechy włoskie – 30 g,
Kawa zbożowa z mlekiem 250 ml
Przykładowy jadłospis dla osób z kamicą fosforanowo- wapniową ok. 2120 kcal
I. śniadanie
Bułka grahamka – 1 szt.,
Masło – 1 łyżeczka,
Szynka z indyka – 3 plasterki,
Pomidor – 1 szt.,
Sałata – 5 liści,
Koperek – 10 g,
Sok wieloowocowy 250 ml
II. śniadanie
Ryż z jabłkami 150 g,
Woda mineralna niegazowana 250 g
Obiad:
Krem z zielonego groszku 250 g
Schab pieczony w ziołach – 2 plastry,
Makaron pełnoziarnisty – 100g ,
Sałata zielona z ogórkiem i żółtą papryką – 200g,
Herbata owocowa 250 ml
Podwieczorek
Pierogi z truskawkami – 100 g,
Woda mineralna niegazowana 250 ml
Kolacja
Chleb mieszany – 2 kromki,
Masło - ½ łyżeczki,
Jajko w koszulce – 1 szt.,
Łosoś gotowany na parze 100 g,
Pomidor 1 szt.,
Sałata – 4 liście,
Herbata ziołowa 250 ml
Przykładowy jadłospis dla osób z kamicą szczawianową ok. 2000 kcal
I. śniadanie
Płatki owsiane gotowane na mleku 300 g,
Chleb mieszany – 2 kromki,
Margaryna – 1 łyżeczka,
Tuńczyk w sosie własnym - 100 g,
Pomidor – 1 szt.,
Kawa zbożowa 250 ml
II. śniadanie
Jajko gotowana na twardo - 1 szt.,
Chleb chrupki – 1 szt.,
Sałata – 2 liście,
Sok z wiśni rozcieńczony wodą 250 ml
Obiad:
Zupa kalafiorowa 250 g,
Dorsz po grecku 200 g,
Ziemniaki gotowane w łupinach – 3 szt.,
Natka pietruszki – 20 g,
Sok pomarańczowy 250 ml
Podwieczorek
Kefir 250 g,
Pistacje 20 g,
Woda mineralna niegazowana 250 ml
Kolacja
Chleb żytni razowy – 2 kromki,
Masło – 1 łyżeczka,
Pieczeń cielęca – 50 g,
Sałata – 4 liście,
Pomarańcza – 1 szt.,
Jabłko – 1 szt.,
Herbata owocowa – 250 ml