Jak powszechnie wiadomo, dziecko dziedziczy po rodzicach nie tylko geny, wygląd czy cechy osobowości, grupę krwi oraz cechy Rh ale również różnego rodzaju wady i choroby. Jedną z takich wad jest konflikt serologiczny. Dochodzi do niego w sytuacji, kiedy matka ma grupę krwi 0, a dziecko dziedziczy po ojcu A lub B.
Niezgodność grup krwi jest zdecydowanie mniej groźna od konfliktu serologicznego dotyczącego czynnika Rh krwi. Skutkiem niezgodności grupy krwi matki z dzieckiem może być żółtaczka (podniesienie poziomu bilirubiny) u noworodka, którą likwiduję się poprzez naświetlanie w inkubatorze odpowiednimi lampami.
Następstwa niezgodności czynnika Rh są znacznie groźniejsze i w postaci najłagodniejszej grożą: niedokrwistością i żółtaczką; w postaci ciężkiej - uogólnionym obrzękiem płodu, silną niedokrwistością i uszkodzeniem mózgu. Najcięższe postaci mogą skutkować obumarciem płodu lub śmierć zaraz po urodzeniu.
Patogeneza choroby
Czynnik Rh jest antygenem (generatorem przeciwciał) występującym na powierzchni komórek naszego organizmu. W sytuacji kiedy dziecko dziedziczy komórki krwi, które posiadają ten czynnik mówimy, że osoba taka ma Rh+ (dodatnie). W przypadku ich braku mówimy o Rh- (ujemnym). Jeśli kobieta ciężarna ma czynnik Rh- a jej partner Rh+ i dziecko odziedziczy po ojcu czynnik ujemny. Gdy przedostanie się do organizmu matki chociaż najmniejsza cząstka krwi płodu jej układ odpornościowy zaczyna walkę z „obcymi” krwinkami. Dochodzi do powstania przeciwciał anty-Rh przeciwko krwinkom płodu. Przenikają one przez łożysko, przedostają się do układu krążenia i doprowadzają do rozpadu krwinek płodu, czyli hemolizy.
Pierwsza ciąża
Podczas pierwszej ciąży niezgodność serologiczna zwykle nie zapowiada problemów, ponieważ rzadko kiedy przed porodem dochodzi do spotkania krwi matki z płodem i na odwrót. Zazwyczaj dopiero w czasie porodu trochę krwi dziecka przenika do organizmu matki. Wytwarzane są wtedy przeciwciała skierowane przeciwko „obcemu” czynnikowi Rh.
Należy podkreślić fakt, że do zakażenia krwi może dojść nie tylko w czasie porodu. Dzieje się tak również po:
-
poronieniu,
-
ciąży pozamacicznej (ektopowej),
-
aborcji
Inną drogą zakażeń są infekcje i zabiegi do których dochodzi podczas ciąży, np.:
-
biopsji kosmówki (metoda pobierania płodu do badań genetycznych),
-
amniopunkcji (pobranie próbki płynu owodniowego, który otacza płód do przeprowadzenia badań genetycznych),
-
kordocentezy (inwazyjne badanie prenatalne dla kobiet w ciąży),
-
krwawień macicznych.
Kolejne ciąże
W przypadku przedostania się podczas poprzedniego porodu krwi dziecka z odmiennym od matki czynnikiem Rh - do jej organizmu. Na skutek naturalnego procesu obronnego organizmu, w ciele matki, zostają wytwarzane przeciwciała przeciwko odmiennemu czynnikowi Rh płodu.
Najczęściej jednak choroba hemolityczna - skutek konfliktu serologicznego, zostaje „uśpiona” do czasu następnej ciąży w której płód posiada czynnik Rh odmienny od Rh matki. W tym wypadku wytworzone przez organizm matki przeciwciała mogą przeniknąć przez łożysko do krwi dziecka i doprowadzić do uszkodzenia krwinek. W zależności od poziomu przeciwciał matki, spowodują nieznaczną bądź poważną niedokrwistość.
Leczenie i profilaktyka
Aby uchronić dziecko przed chorobą hemolityczną stosuje się profilaktykę konfliktu Rh. Jeśli chce się zapobiec konfliktowi należy jak najwcześniej poznać grupy krwi rodziców i zbadać obecność oraz ilość przeciwciał we krwi przyszłej mamy. To właśnie zapobieganie powstawaniu tych przeciwciał Rh u ciężarnej jest głównym sposobem ochrony dziecka przed chorobą hemolityczną.
Podczas 28 tyg. Ciąży wstrzykuje się matce domięśniowo 300 g immunoglobuliny anty-D (Rhogam), aby zabezpieczyć dziecko przed ewentualnym uszkodzeniem. Dawkę powtarza się najpóźniej do 72 godzin po porodzie. Rhogam aplikuje się również po poronieniu, ciąży pozamacicznej i innych sytuacjach w których mogło dojść do zakażenia krwią dziecka z odmiennym od matki Rh.
W sytuacji kiedy bezpieczeństwo płodu zostaje zagrożone z powodu konfliktu Rh, lekarz może zdecydować się na transfuzję krwi dziecka jeszcze przed porodem. Zdarza się to jednak bardzo rzadko. Jeśli zachodzi konieczność przeprowadzenia transfuzji, to dokonuje się jej najczęściej od razu po narodzinach dziecka.
Dzięki szeroko rozpowszechnionej profilaktyce, konieczność przeprowadzania transfuzji krwi zmniejszyła się do mniej niż 1%. Fakt ten, jest dowodem na to, że postęp we współczesnej medycyny idzie w odpowiednim kierunku.
Źródła: