Chorobę wywołuje gram-ujemna pałeczka tlenowa Bordetella pertussis, która wytwarza toksynę krztuścową. Do zakażenia dochodzi drogą kropelkową. Okres wylęgania choroby wynosi 5-21 dni (zwykle 7-14). Krztusiec rozprzestrzenia się bardzo szybko.
Choroba w pierwszym okresie przypomina zapalenie oskrzeli z napadowym kaszlem. Typowy przebieg krztuśca obejmuje:
Okres nieżytowy (1-2 tygodnie)
Charakteryzuje się pojawieniem objawów grypopodobnych. Jeśli występuje gorączka to jest ona niewysoka. Pod koniec tego okresu pojawia się kaszel, początkowo suchy i występujący w nocy (potem też w ciągu dnia), stopniowo stając się napadowym.
Okres napadowego kaszlu (4-6 tygodni)
Pojawiają się napady kaszlu bez nabierania powietrza (występuje on seriami). Kaszel jest zakończony wdechem z głośnym świstem krtaniowym. Z końcem napadu kaszlu chory odkrztusza wydzielinę (jest ona gęsta, lepka, u dzieci może wywoływać wymioty). W czasie napadu kaszlu mogą wystąpić następujące objawy:
-
obrzęk i sinica twarzy,
-
wybroczyny na twarzy i spojówkach.
W przypadku noworodków i małych dzieci zamiast kaszlu pojawić się może bezdech oraz drgawki.
Okres zdrowienia (3-4 miesiące)
Kaszel ustępuje, jednak może się pojawić podczas dużego wysiłku lub innego zakażenia.
Rozpoznanie
Jeśli objawy krztuśca są typowe, a pacjent miał kontakt z chorym na koklusz, wówczas rozpoznanie nie wymaga potwierdzenia w postaci badań laboratoryjnych. W przypadku wątpliwości diagnostycznych przeprowadza się natomiast badanie serologiczne (ELISA) oraz badanie mikrobiologiczne. Lekarz, który podejrzewa u swojego pacjenta krztusiec ma obowiązek zgłosić ten fakt do Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej.
Leczenie
Krztusiec wymaga leczenia antybiotykami. Podaje się je do 3 tygodni od pojawienia się kaszlu. Lekami pierwszego wyboru są makrolidy podawanie doustnie ( azytromycyna , klarytromycyna, erytromycyna ). W przypadku gdy u chorego występują choroby przewlekłe zalecana jest hospitalizacja ze względu na duże ryzyko powikłań. Komplikacje jakie mogą wystąpić to:
-
zapalenie płuc, niedodma, odma opłucnowa;
-
powikłania neurologiczne (występują zwłaszcza u niemowląt): drgawki, obrzęk mózgu, krwawienie wewnątrzczaszkowe, krwawienie podtwardówkowe;
-
przepuklina, złamania żeber, nietrzymanie moczu, naderwanie wędzidełka języka.
Obecnie szczepienia przeciwko krztuścowi są obowiązkowe (objęte są Programem Szczepień Ochronnych). W Polsce obowiązuje szczepienie skojarzone Di-Per-Te (DTP). Przebycie krztuśca nie daje całkowitej odporności na tę chorobę, jednak ponowne zachorowanie na koklusz ma łagodniejszy przebieg.