Zachorowalność na raka jelita grubego, w ostatnim okresie niestety zwiększa się, co aktualnie plasuje go na drugim miejscu w strukturze zachorowań na nowotwory złośliwe. Większość przypadków raka jelita grubego jest poprzedzone powstawaniem małych, niezłośliwych skupisk komórek, które tworzą następnie tzw. polipy gruczolakowate. Z biegiem czasu, dochodzi do ich zezłośliwienia (zmiany struktury komórek), i na tym podłożu powstaje rak jelita grubego. Polipy początkowo są niewielkie, a przebieg choroby zwykle bezobjawowy (utajony). Z tego powodu, tak ważne jest, aby przeprowadzać regularne badania w celu zdiagnozowania powstających polipów, a tym samym zapobiegania rozwojowi raka jelita grubego. Przyczyny powstawania nowotworu są nadal niejasne i mało poznane. Coraz więcej doniesień naukowych zwraca uwagę na procesy nowotworzenia, co stwarza realne szanse na poznanie wszystkich mechanizmów rozwoju choroby nowotworowej w niedalekiej przyszłości.
Udowodniono, że rozwój nowotworu jest związany z obecnością mutacji genowych, które zwiększają ryzyko zachorowania. Łącznie stanowią one niewielki procent zachorowań na raka jelita grubego (ok. 3%). Do najczęściej występujących zespołów predysponujących do wystąpienia nowotworu należą: dziedziczny rak jelita grubego niezwiązany z polipowatością (HNPCC, zespół Lyncha), zespół gruczolakowatej polipowatości rodzinnej (FAP) oraz inne zespoły polipowatości (np. zespół polipowatości młodzieńczej).
Czynniki rozwoju raka jelita grubego:
Wiek – ok. 90% chorych stanowią osoby po 50 roku życia. Rak jelita grubego może również występować u osób młodszych, jednak zachodzi to znacznie rzadziej.
Rasa – populacja afroamerykańska jest narażona na wyższe ryzyko rozwoju raka jelita grubego.
Obecność polipów oraz występowanie w rodzinie przypadków raka jelita grubego zwiększa ryzyko rozwoju nowotworu.
Stany zapalne jelit – choroba Leśniowskiego-Crohna oraz w szczególności wrzodziejące zapalenie jelita grubego o długoletnim przebiegu prowadzą nawet do dwudziestokrotnie większego ryzyka rozwoju raka jelita grubego niż ryzyko w populacji ogólnej.
Dieta – spożywanie produktów bogatych w tłuszcze zwierzęce, a ubogich w błonnik jest związane z wyższym ryzykiem zachorowania na raka jelita grubego.
Aktywność fizyczna – brak wysiłku fizycznego w połączeniu z nieprawidłowymi nawykami żywieniowymi, prowadzi do zwiększonego ryzyka rozwoju nowotworu.
Cukrzyca oraz otyłość stanowią również istotny czynnik predysponujący do powstania raka jelita grubego.
Palenie papierosów, nadmierne spożywanie alkoholu - jest przyczyną zwiększonego ryzyka rozwoju raka okrężnicy. Podobnie promieniowanie (np. okolicy brzucha podczas leczenia innych nowotworów) zwiększa ryzyko powstania nowotworu jelita grubego w przyszłości.
Objawy raka jelita
Rak jelita grubego w pierwszym okresie przebiega zwykle skąpoobjawowo, lub całkowicie bezobjawowo. W stadium bardziej zaawansowanym występują już charakterystyczne dla większości chorób nowotworowych dolegliwości, tzw. objawy ogólne. Należą do nich m.in. stałe osłabienie, spadek wydolności fizycznej, chudnięcie bez istotnej przyczyny, bóle (często kości), obfite nocne poty oraz gorączka. Pojawiają się one zazwyczaj w późniejszych stadiach zaawansowania i nie są charakterystyczne. Objawami charakterystycznymi dla raka jelita grubego są m.in. zmiana w rytmie wypróżnień (zwłaszcza naprzemienne biegunki i zaparcia), obecność śluzu lub krwi w stolcu, bóle w jamie brzusznej, krwawienie z odbytnicy, niedokrwistość, utrata masy ciała, uczucie niepełnego opróżnienia odbytnicy, brak łaknienia. Powyższe objawy mogą towarzyszyć zupełnie innym chorobom, jednak nie należy ich lekceważyć, ponieważ wczesna diagnostyka oraz zastosowanie odpowiedniego leczenia daje największą szansę na wyleczenie. Jeżeli zaobserwowane objawy utrzymują się przez dłuższy czas i nie ustępują pomimo zastosowanego leczenia, należy zachować szczególną czujność i zgłosić się do lekarza specjalisty. Osoby z tzw. grupy ryzyka, oraz z rodzin, w których często występowała choroba nowotworowa powinny szczególnie regularnie kontrolować swój stan zdrowia.
Leczenie raka jelita
Leczenie raka jelita grubego opiera się na postępowaniu operacyjnym, zastosowaniu radioterapii lub leczeniu systemowym, czyli chemioterapii. Głównym czynnikiem rokowniczym jest stan zaawansowania raka jelita grubego.
Bardzo ważne podczas wyboru metody leczenia przez lekarza są stopień zaawansowania oraz umiejscowienie guza. Różnice dotyczą postępowania przedoperacyjnego, techniki zabiegu, zakresu zabiegu oraz postępowania pooperacyjnego.
Wczesne stadium rozwoju nowotworu pozwala, w większości przypadków, na całkowite zastosowanie leczenia chirurgicznego i powrót do pełni zdrowia. Już podczas badań profilaktycznych, czyli kolonoskopii, jeżeli lekarz zdiagnozuje niewielkie polipy możliwe jest ich usunięcie. W niektórych przypadkach przeprowadzana jest operacja laparoskopowa. Jeżeli jednak mamy do czynienia z większymi guzami nowotworami wybierana jest operacja metodą klasyczną z wyłonieniem stałej lub tymczasowej kolostomii, czyli operacyjnego wyprowadzenia jelita grubego na powierzchnię brzucha, umożliwiającego wydalanie treści jelitowej. W celu zwiększenia skuteczności leczenia operacyjnego przeprowadza się również przed lub po zabiegu – radioterapię lub chemioterapię. Udowodniono, że leczenie uzupełniające zmniejsza ryzyko nawrotów choroby nowotworowej.
Chemioterapia w leczeniu raka
Chemioterapia, jest kolejną metodą wykorzystywaną do leczenia zaawansowanego raka jelita grubego. Polega na podawaniu do organizmu silnie toksycznych leków, które niszczą komórki nowotworowe. Chemioterapię stosuje się zwykle w przypadku nowotworów w III stopniu zaawansowania. Leki najczęściej podawane są w określonych kombinacjach (schematach), najczęściej po kilka cykli, z wykorzystaniem kilku preparatów.
Radioterapia polega na zastosowaniu promieni jonizujących, które niszczą komórki guza. Znalazła ona zastosowanie jako terapia przedoperacyjna (w celu zmniejszenia wielkości guza przed zabiegiem operacyjnym) lub pooperacyjna (w celu zmniejszenia ryzyka powstania wznowy choroby nowotworowej, po wycięciu guza). W przypadku bardzo zaawansowanych nowotworów jelita grubego, gdzie niemożliwe jest leczenie operacyjne, wykorzystuje się radioterapię lub radiochemioterapię, jako metodę z wyboru.