Czynnikiem etiologicznym jest wirus różyczki (RNA-wirus z rodziny Togaviridae), który zakaża wyłącznie ludzi. Znajduje się on w śluzie z jamy nosowo-gardłowej oraz w moczu i kale osoby chorej. Wirus ten przenosi się drogą kropelkową, poprzez bezpośredni kontakt z zakaźnym materiałem, a także przez łożysko (w przypadku różyczki wrodzonej). Okres wylęgania wynosi 12-23 dni (zwykle 16-18). Chorobą zarazić się można w okresie wiremii, a więc na tydzień przed pojawieniem się wysypki. Jednak pojawienie się osutki nie wyklucza możliwości zarażenia się, wydalanie wirusa z gardła trwa bowiem do 14 dni od pojawienia się objawów skórnych.
Objawy różyczki
Choroba w wielu przypadkach przebiega bezobjawowo lub skąpoobjawowo. Objawy różyczki występują w określonej kolejności, jednak nie wszystkie symptomy muszą się pojawić.
Objawy zwiastunowe
-
ból głowy i mięśni,
-
złe samopoczucie,
-
zapalenie gardła,
-
suchy kaszel,
-
nieżyt nosa,
-
utrata łaknienia,
-
niewysoka gorączka,
-
nieżyt nosa,
-
zapalenie spojówek.
Objawy zwiastunowe utrzymują się przez kilka dni.
Powiększenie i bolesność węzłów chłonnych
-
powiększenie węzłów karkowych, potylicznych, zausznych, szyjnych.
Objaw ten pojawia się dzień przed wystąpieniem wysypki i może utrzymywać się nawet kilka tygodni.
Okres osutkowy
-
wysypka o charakterze zmiennym (plamista lub plamisto-grudkowa),
-
wysypka zabarwiona na różowo,
-
osutka pojawia się najpierw na twarzy (zwykle za uszami) i tułowiu, następnie na kończynach (zwykle po 1-2 dniach),
-
wysypce może towarzyszyć świąd,
-
wysypka nie pozostawia przebarwień po jej ustąpieniu (może jednak pojawić się nieznaczne łuszczenie się skóry).
Inne objawy
-
przemijające zapalenie wątroby,
-
czerwone plamki na podniebieniu miękkim,
-
zapalenie gardła,
-
powiększenie śledziony.
Różyczka jest chorobą o lekkim przebiegu. Rokowanie jest dobre. Leczy się ją wyłącznie objawowo. W większości przypadków po zakażeniu organizm nabywa odporność na całe życie. Powikłania zdarzają się rzadko, a wśród nich znajdziemy:
-
małopłytkowość (1 na 3000 przypadków) – utrzymuje się przez kilkanaście dni, ustępuje samoistnie;
-
zapalenie stawów – występuje częściej u dorosłych i dzieci (przede wszystkim u płci żeńskiej), obejmuje stawy dłoni i nadgarstka, rzadziej staw kolanowy oraz inne; symptomy zapalenia stawów utrzymują się przez 5-10 dni, po czym ustępują samoistnie;
-
zapalenie mózgu (1 na 5000 przypadków) – może pojawić się w ciągu 7 dni po pojawieniu się wysypki, rokowanie w tym przypadku jest dobre (tego typu powikłanie ustępuje bez następstw w ciągu tygodnia);
-
zapalenie mięśnia sercowego (powikłanie rzadkie),
-
zespół Guillaina i Barrego (powikłanie rzadkie),
-
aplazję szpiku (powikłanie rzadkie),
-
zapalenie nerwu wzrokowego (powikłanie rzadkie).
Zapobieganie i postępowanie w przypadku stwierdzenia choroby
Rożyczce można zapobiegać poprzez:
-
powszechne szczepienia dzieci,
-
immunoprofilaktykę bierną (gammaglobulina) – metoda kontrowersyjna, praktykowana tylko w wyjątkowych sytuacjach,
-
izolację chorych – w przypadku wystąpienia różyczki, konieczne jest zgłoszenie sanitarne (izolacja domowa trwa tydzień od pojawienia się wysypki; nie izoluje się osób, z którymi chory miał kontakt),
-
przesiewowe badania serologiczne przeprowadzane w przypadku młodych kobiet, które nie były szczepione bądź informacja o tym fakcie nie znajduje się w jej dokumentacji lekarskiej (w przypadku gdy w badaniu nie stwierdzono swoistych IgG, konieczne jest pilne szczepienie).
Epidemie różyczki w populacjach nieszczepionych pojawiają się średnio co 6-9 lat w okresie zimy i wczesnej wiosny. Polska zmagała się z tym problemem w latach 1991/1992 oraz 1994/1995 (zapadalność 148 na 100 tys. mieszkańców, tj. ponad 57 tys. przypadków). Zapadalność na tę chorobę spadła po 2000 roku.
Różyczka wrodzona
Dochodzi do niej, gdy zarażona zostanie seronegatywna matka. Różyczka w przypadku kobiet ciężarnych może przebiegać w postaci wysypkowej lub bezobjawowej, obie postaci występują jednak z serokonwersją, a więc powstaniem przeciwciał przeciwróżyczkowych klasy IgM , następnie IgG. Wirus różycz ki przenika do płodu w okresie wiremii matki (od 7. do ostatniego dnia wysypki). Jeśli do zakażenia dojdzie w I trymestrze ciąży, wówczas może być ona zagrożona (często dochodzi do obumarcia płodu i poronienia). Zakażenie w II trymestrze może doprowadzić do licznych wad wrodzonych (wodogłowia, zwapnień w mózgu, wad rozwojowych serca, powiększenia śledziony i wątroby). Po 20. tygodniu ciąży zakażenie wirusem różyczki nie jest niebezpieczne dla dziecka.
W przypadku podejrzenia różyczki wrodzonej wskazane są następujące badania:
-
badanie serologiczne (ELISA, test immunofluorescencji) – swoiste przeciwciała przeciwko wirusowi różyczki w klasie IgM w surowicy oraz >4-krotne zwiększenie miana swoistych przeciwciał w klasie IgG w surowicy,
-
wykrycie wirusa we krwi, w moczu, kale lub płynie mózgowo-rdzeniowym.
Więcej o różyczce w ciąży piszemy tutaj.