Dieta w wzjg

data dodania: 17.02.2011

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego jest jedną z najczęściej występujących nieswoistych chorób zapalnych jelit. Stan zapalny i owrzodzenia dotyczą głównie śluzówki okrężnicy oraz odbytnicy.

Bardzo często dochodzi również do powstania polipów pozapalnych. Charakterystycznymi objawami towarzyszącymi tej chorobie są przewlekłe biegunki z krwią i śluzem, bóle brzucha, bolesne parcia, spadek masy ciała, a w okresach zaostrzenia choroby również gorączka.

Do rozpoznania choroby dochodzi zazwyczaj bardzo późno, ponieważ objawy często nie występują jednocześnie. Lekarze częstokroć nie rozpoznają wrzodziejące zapalenia jelita grubego i diagnozują niestrawność albo zespół jelita nadwrażliwego. Przyczynia się to do zaostrzenia choroby, a im później rozpoznana tym trudniejsza jest do leczenia.

Warto mieć świadomość, że leczenie (zarówno żywieniowe, jak i farmaceutyczne) ma na celu tylko złagodzenie objawów i zapobieganie nawrotom choroby. Wrzodziejące zapalenie jelita grubego jest chorobą przewlekłą ze skłonnością do częstych nawrotów i zaostrzeń. Żywienie odgrywa bardzo istotną rolę w procesie leczenia i jest jego integralną częścią, zarówno w okresach zaostrzeń, jak i remisji. Chorym bardzo często towarzyszy utrata łaknienia, a stan zapalny śluzówki jelita powoduje upośledzenie wchłaniania składników odżywczych. Przewlekle trwające biegunki odpowiadają za odwodnienie organizmu, utratę masy ciała, a także niedobór elektrolitów. Wielu chorych obawia się jedzenia i traktuje je jako główny czynnik mogący doprowadzić do jej zaostrzenia, przez co jedzą bardzo mało i tylko wybrane produkty. Wszystkie te czynniki powodują, że u chorych wielokrotnie stwierdza się niedożywienie. Jest to stan bardzo niebezpieczny, bo może doprowadzić do poważnego wyniszczenia organizmu.

W leczeniu wrzodziejącego zapalenia jelita grubego istotną rolę odgrywa dieta. Ważne jest, żeby była ona dostosowana do stadium choroby – zaostrzenia albo remisji.

Żywienie w okresie zaostrzenia choroby

W tym czasie wdraża się dietę płynną, która na na celu odciążenie chorego jelita. W pierwszej kolejności podaje się słabą, gorzką herbatę i wodę. Nie zaleca się podawania mocnej herbaty i kawy, ponieważ napoje te stymulują kurczliwość jelit. Soki owocowe i warzywne również nie są wskazane ze względu na zawartość cukrów, które ulegając fermentacji, mogą powodować wzdęcia jelit. Jeżeli nie jest możliwe dostateczne nawodnienie drogą doustną, zazwyczaj zostaje podjęta decyzja o podawaniu płynów i elektrolitów drogą dożylną. Jeśli silne zaostrzenie utrzymuje się przez 2-3 dni lekarze zazwyczaj podejmują decyzje o wdrożeniu żywienia entaralnego (dojelitowego) albo paraenetaralnego (pozajelitowego).

W dzisiejszych czasach chorym podczas żywienia enteralnego podaje się przemysłowo otrzymane mieszanki aminokwasów, węglowodanów, kwasów tłuszczowych, elektrolitów oraz witamin, będące dietami płynnymi. Ich niewątpliwym atutem jest fakt, że są zbilansowane, pozbawione błonnika, niskotłuszczowe oraz szybko i bardzo dobrze wchłaniają się w jelicie. Krótkotrwałe stosowanie żywienia dojelitowego jest korzystne również z tego powodu, że może pozwolić na opanowanie niedoborów i możliwe jest do zastosowania zarówno w warunkach szpitalnych, jak i domowych.

W przypadku niepowodzenia leczenia dojelitowego lub doustnego dietą płynną; występowania objawów zajęcia chorobą górnego odcinka jelita cienkiego; objawów niedrożności albo obecności przetok jelitowych, stosuje się całkowite żywienie pozajelitowe. Polega ono na podawaniu białek, węglowodanów, kwasów tłuszczowych, składników mineralnych, witamin i wody bezpośrednio do układu krążenia poprzez dojście do żyły centralnej. Żywienie odbywa się z pominięciem przewodu pokarmowego. Jest ono bardzo skuteczne w leczeniu zmian zapalnych. Należy być jednak świadomym, że niesie ze sobą też sporo niebezpieczeństw. Jeżeli trwa więcej niż 10 dni może powodować zanik kosmków jelitowych. Podczas długoterminowego stosowania wiąże się z zagrożeniem występowania powikłań septycznych, metabolicznych (śpiączka hyperosmolarna, hypoglikemia, kwasica, hyperlipidemia ) oraz powikłań związanych z założeniem cewnika do żyły głębokiej (uszkodzenie tętnicy podobojczykowej, odma, zator powietrzny, zatkanie cewnika).

Jeśli nie ma wyraźnych wskazań do stosowania żywienia paraenteralnego należy odżywiać chorego dietą płynną, która jest bardziej naturalna dla organizmu, bardziej ekonomiczna, mniej inwazyjna, a tym samym w mniejszym stopniu ryzykowna. O długości stosowania leczenia żywieniowego decyduje ocena ustępowania objawów ostrego rzutu choroby, która uwzględnia ilość wypróżnień, obecność gorączki, tachykardii oraz wskaźnik OB. Zaobserwowano, że stosowanie przez około 9 dni żywienia eneteralnego pozwala uzyskać stadium remisji choroby.

Żywienie po zaostrzeniu choroby

Wraz z poprawą stanu zdrowia należy stopniowo wzbogacać dietę chorego o kolejne produkty. Zaleca się rozpocząć od podawania słabej gorzkiej herbaty, sucharków oraz kleików przygotowanych z ryżu, kaszki pszennej i przetartych płatków owsianych. Jeżeli te pokarmy są dobrze tolerowane przez chorego zaleca się stopniowo włączać do diety jasne pieczywo, gotowane warzywa i owoce, soki, ryż oraz drobny makaron. Kolejnym etapem rozszerzania diety jest dodanie mleka i produktów mlecznych, ryb, chudego mięsa i wędlin. W ostatniej kolejności dietę wzbogaca się o masło, margarynę i oleje roślinne. Przy dobrej tolerancji zaleca się podawać nowe produkty co 2-3 dni. Zazwyczaj w czasie kilku pierwszych dni po opanowaniu ostrego stanu choroby, oprócz przyzwyczajania organizmu do normalnego żywienia, zaleca się również podawanie preparatów odżywczych mających na celu zapobieganie niedoborom.

Żywienie w okresie remisji choroby

Celem żywienia w stadium remisji jest uzupełnianie powstających deficytów składników pokarmowych, nie podrażnianie zmienionej już stanem zapalnym śluzówki jelita oraz nie nasilanie perystaltyki jelit, która w konsekwencji prowadzi do wzmożenia biegunek. Zaleca się dietę lekkostrawną, która przede wszystkim powinna być dostosowana do indywidualnych potrzeb każdego chorego i zapobiegać powstaniu niedożywienia.

Z tego względu ważne, żeby była ona bogatoenergetyczna oraz zawierała białko zwierzęce. Istotne jest również ograniczenie ilości błonnika oraz tłuszczów. Zaleca się dodawanie do gotowych potraw w ograniczonych ilościach olejów roślinnych i świeżego masła. Jeżeli są one źle tolerowane przez chorego, lekarze zazwyczaj zalecają podawanie triglicerydów MCT (o średnim łańcuchu węglowym), które są lepiej trawione i wchłanianie. Zawarte są w m. in. mieszankach przeznaczonych do żywienia dojelitowego, można je również kupić w formie oleju.

Biegunki może nasilać niedobór cynku, potasu i magnezu oraz witamin z grupy B. Prawidłowo zbilansowana dieta zapobiega wystąpieniom niedoborów, ale w niektórych przypadkach konieczne jest przyjmowanie preparatów farmakologicznych. Osoby stosujące kortykosterydy często borykają się z problemem niepohamowanego łaknienia powodującego wzrost masy ciała. Zaleca się im zaspokajanie głodu poprzez jedzenie dużych ilości warzyw i owoców. Powinny natomiast unikać spożywania słodyczy, ciast i jedzenia typu "fast food".

Praktyczne porady żywieniowe :

1. Mleko i produkty mleczne – należy pamiętać, że nietolerancja laktozy w czasie zaostrzenia choroby nie oznacza, że po jej opanowaniu będzie się ona utrzymywać. Nie można generalizować i u każdego chorego należy sprawdzać reakcję indywidualnie. Pochopne eliminowanie tej grupy produktów z diety może przynieść więcej szkody niż pożytku. Jeżeli po spożyciu mleka i produktów mlecznych nie występują biegunki, wzdęcia i inne przykre dolegliwości, zaleca się jedzenie chudego mleka, sera twarogowego, kefiru, jogurtów oraz maślanki. Stosowanie kortykosterydów zwiększa zapotrzebowanie na wapń i sprzyja rozwojowi osteoporozy. W przypadkach ich długotrwałego używania należy zwrócić szczególną uwagę na spożywanie produktów mlecznych, zwłaszcza serów. Jeśli mleko powoduje nasilenie biegunek powinno się zastosować suplementację farmakologicznymi preparatami wapnia.
2. Produkty zbożowe łatwostrawne – zaleca się jasne pieczywo (bułki pszenne, chleb mieszany), drobny makaron ( np. nitki), ryż biały, sucharki, kaszę pszenną. Ze względu na wysoką zawartość błonnika niewskazane są pełnoziarniste produkty zbożowe – chleb żytni, razowy, ryż brązowy, grube kasze i makarony, a także otręby pszenne.
3. Chude mięso – ze względu na małą zawartość tłuszczu i dużą białka powinno się wybierać indyka, kurczaka, cielęcinę, królika oraz chudą wołowinę. Nie zaleca się wieprzowiny, dziczyzny, gęsi, kaczek i baraniny.
4. Chude wędliny – powinny być dobierane według tych samych kryteriów co mięso. Zaleca się szynki i polędwice drobiowe. Z diety należy wyeliminować kiełbasy, salami, wędliny podrobowe oraz konserwowe.
5. Ryby – stanowią ważną część diety ponieważ są źródłem pełnowartościowego białka oraz kwasów omega-3. Szczególne zaleca się jedzenie dorsza, soli, sandacza, szczupaka i łososia. Z diety należy wyeliminować ryby marynowane i smażone. Badania wykazały korzystny wpływ kwasów omega-3 zawartych w oleju rybim i rybach morskich na zmniejszanie aktywności wrzodziejacego zapalenia jelita grubego i częstość nawrotów choroby.
6. Jajka – zaleca się jedzenie ugotowanych na miękko, a także w postaci omletów przygotowanych na parze. Zabronione jest jedzenie smażonych i faszerowanych jaj.
7. Tłuszcze – dodawane są do gotowych potraw. Najczęściej jest to świeże masło albo oleje roślinne. Niedozwolone jest używanie ich do smażenia albo duszenia potraw.
8. Warzywa tak, ale nie wzdymające – szczególnie zaleca się gotowane i rozdrobnione ziemniaki, marchew, pietruszkę, dynię oraz pomidory. Ze względu na właściwości wzdymające nie zaleca się kapusty, fasoli, grochu, soi, kalafiora, brukselki, cebuli, kalarepy, fasolki szparagowej i zielonego groszku. Przewlekłe stosowanie sulfasalazyny powoduje zmniejszenie absorpcji kwasu foliowego, z tego powodu lekarze często zalecają jego suplementację.
9. Owoce tak, ale nie wzdymające – przed zjedzeniem zaleca się obieranie jabłek, moreli i brzoskwiń. Wskazane jest również jedzenie bananów. Maliny, truskawki, wiśnie i porzeczki należy spożywać po wcześniejszym przetarciu. Z diety należy wyeliminować gruszki, czereśnie oraz śliwki ponieważ posiadają właściwości wzdymające.
10. Słodycze -dozwolone jest jedzenie biszkoptów i ciast drożdżowych (ale bez owoców), kisieli, galaretek oraz orzechów i czekolady. Zabrania się spożywania ciast z kremami i tortów.
11. Napoje – należy wyeliminować z diety mocną kawę i herbatę, ponieważ mogą pobudzać perystaltykę jelit, a także napoje gazowane oraz alkoholowe. Często soki z owoców cytrusowych podrażniają śluzówkę jelita. Wskazane jest picie słabej herbaty, soków owocowych oraz warzywnych. Zaleca się przyjmowanie nie mniej niż 1,5 litra płynów na dobę.
12. Łagodne przyprawy - zabrania używania się pikantnych przypraw, takich jak pieprz, papryka, musztarda, ocet, curry, chili. Zaleca się dodawanie do potraw pietruszki, koperku, cynamonu, wanilii, kminku, kwasku cytrynowego oraz w ograniczonych ilościach soli i cukru.
13. Dozwolone techniki kulinarne -wskazane jest gotowanie na parze i w wodzie, duszenie (bez wcześniejszego smażenia) oraz pieczenie w folii. Zabronione jest spożywanie potraw smażonych, pieczonych, zapiekanych oraz zasmażanych.
14. Częściej, a mniej – to złota zasada odnosząca się do częstotliwości i wielkości zjadanych posiłków. Zaleca się spożywanie ich 5-6 w regularnych 2-3 godzinnych odstępach czasu.