Ostre zapalenie trzustki
Ostre Zapalenie Trzustki (OZT ) z łaciny pancreatitis acuta należy do chorób narządów jamy brzusznej. OZT związany jest z przedwczesną aktywacją enzymów trzustkowych prowadzącą do uszkodzenia sąsiadujących tkanek, a także odległych narządów. Może przebiegać ze zmiennym nasileniem, stąd najczęściej wymienia się postać średnio-ciężką i ciężką choroby. Charakterystyczny jest ból brzucha i wzrost stężenia amylazy trzustkowej we krwi-stwierdzany w trakcie analizy laboratoryjnej. Oprócz opisanych wcześniej mogą się zdarzać też postaci bardzo łagodne lub przebiegające bez objawów ponieważ w badaniach sekcyjnych (po śmierci) stwierdza się zmiany charakterystyczne dla OZT w 1/5 przypadków.
Wpływ ostrego zapalenia trzustki na anatomię gruczołu sprowadza się do odwracalnego uszkodzenia trzustki i tkanek zlokalizowanych wokół niej. Zasadniczo wyróżniamy dwie postaci OZT:
- obrzękową – łagodniejszą, w której obserwujemy obrzęk gruczołu bez obszarów martwicy. Ta odmiana choroby ma dobre rokowania, ryzyko powikłań i zgonu nie jest duże.
- martwiczą – jej istotą są pojawiające się ogniska martwicy i krwotoki nie tylko w trzustce, ale także w tkankach okołotrzustkowych. Rokowanie jest znacznie mniej korzystne niż w postaci obrzękowej. Ryzyko śmierci wynosi od 10 do 50%.
Diagnoza
Rozpoznanie ostrego zapalenia trzustki (OZT) nie należy do łatwego procesu diagnostycznego. Wynika to z faktu anatomicznego położenia trzustki w jamie brzusznej oraz mało charakterystycznych objawów. Z uwagi na podobny przebieg kliniczny OZT należy różnicować z :
- kolką żółciową i zapaleniem pęcherzyka żółciowego,
- niedrożnością jelit,
- ostrym zapaleniem wyrostka robaczkowego,
- zawałem krezki,
- zawałem serca czy kolką nerkową.
W celu dokładnego rozpoznania przeprowadza się wywiad oraz badanie przedmiotowe. Tzw. „złotym standardem” jest laboratoryjne oznaczenie poziomu enzymów trzustkowych czyli amylazy i lipazy w surowicy krwi. Ponadto niezwykle ważne w monitorowaniu OZT są badania laboratoryjne, takie jak:
- stężenie glukozy i wapnia w surowicy,
- transaminaza alaninowa,
- morfologia,
- leukocytoza,
- białko C reaktywne czyli tzw. białko fazy ostrej.
Niezwykle ważnymi badaniami diagnostycznymi są badania obrazowe i endoskopowe:
- ultrasonografia (nieinwazyjna i bezbolesna metoda, która pozwala uzyskać przekrój badanego narządu),
- tomografia komputerowa (ta metoda jest rodzajem badania rentgenowskiego i podobnie jak USG pozwala uzyskać obraz tkanek, ale bardziej precyzyjny niż ultrasonograf),
- metoda endoskopowa (przez jamę ustną wprowadza się wziernik do dwunastnicy, który pozwala obserwować okoliczne tkanki),
- pankreatocholangiografia wsteczna (przez skórę za pomocą strzykawki podaje się kontrast do naczyń żółciowych wątroby co zapewnia lepszą jakość zdjęcia rentgenowskiego – zmiany są lepiej uwidocznione).
Przewlekłe zapalenie trzustki
Przewlekłe zapalenie trzustki – jest to włóknienie miąższu trzustki, które prowadzi do poważnego zakłócenia jej działania. Po pewnym czasie trwania choroby może ona doprowadzić do zaburzenia wydzielania enzymów trawiennych (zaburzenia funkcji zewnątrzwydzielniczej) i insuliny (zaburzenia funkcji wewnątrzwydzielniczej), które biorą udział w wielu procesach naszego organizmu. Wspomniana insulina jest jednym z ważniejszych czynników, o ile nie najważniejszym, regulacji gospodarki węglowodanowej.
Na przewlekłe zapalenie trzustki wpływ ma przede wszystkim nadmierne spożywanie alkoholu. Znacząco zwiększa ono ryzyko powstania wapniejącej postaci zapalenia.
Podobnie częstymi przyczynami są: kamienie żółciowe, otyłość lub niedożywienie, nadmierne spożycie białka i tłuszczów oraz przyjmowania leków i środków sterydowych.
Sporadycznie zdarzają się też przypadki, w których do powstania przewlekłego zapalenia trzustki przyczynił się uraz jamy brzusznej, infekcja wirusowa i zabiegi chirurgiczne.
Rokowanie
Rokowanie w przewlekłym zapaleniu trzustki jest niestety poważne. Specjaliści są zdania, że pewien wpływ na nie ma usunięcie czynnika, który je spowodował. W PZT najczęstszym powodem jest alkohol.