Ucho człowieka składa się z trzech części: ucha zewnętrznego, środkowego oraz wewnętrznego. Ucho środkowe pełni funkcję wzmacniającą intensywność oraz przekazywanie dźwięków z zewnątrz do ucha wewnętrznego. Ucho środkowe składa się z błony bębenkowej (która oddziela przewód słuchowy zewnętrzny od jamy bębenkowej), 3 kosteczek słuchowych (młoteczek, kowadełko, strzemiączko), trąbki słuchowej (Eustachiusza) łączącej jamę bębenkową ucha z nosogardłem.
Fale dźwiękowe docierające do błony bębenkowej przenoszą się następnie na kosteczki słuchowe, a dalej docierają do ucha wewnętrznego.
Zapalenie ucha środkowego jest częstą chorobą infekcyjną szczególnie u najmłodszych. Zapalenie można ogólnie podzielić na ostre oraz przewlekłe. U dzieci do 2 roku życia dominują objawy ogólne: gorączka, niepokój, zaburzenia snu, niechęć do ssania, wymioty, czasem biegunka.
Stosowanie powszechnie antybiotyków w leczeniu ostrego zapalenia ucha środkowego zmniejszyło znacznie częstość występowania powikłań. Jednym z najczęstszych powikłań jest utrzymujący się niedosłuch przewodzeniowy (spowodowany zaleganiem płynu w jamie bębenkowej).
Inne powikłania to:
- zapalenie wyrostka sutkowatego,
- niedowład lub porażenie nerwu twarzowego,
- zapalenie ucha wewnętrznego,
- perforacja błony bębenkowej,
- zapalenie opon mózgowych,
- ropień mózgu,
- perlak,
- ropień zewnątrzoponowy,
- zakrzepowe zapalenie zatoki esowatej.
Najważniejszą drogą zakażenia ucha środkowego jest zakażenie wstępujące z jamy nosowo-gardłowej przez trąbkę słuchową. Bakterie docierają przez trąbkę Eustachiusza do ucha środkowego, najczęściej podczas zapalenia górnych dróg oddechowych. Częste występowanie ostrego zapalenia ucha środkowego w dzieciństwie jest wynikiem krótkiej, szerokiej, poziomo przebiegającej trąbki słuchowej oraz niedostatecznie wykształconej odporności, co sprzyja rozwojowi zakażenia. Przyczyną ostrego zapalenia ucha w większości przypadków jest zakażenie bakteryjne spowodowane drobnoustrojami: Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae, Moraxella catarrhalis, Staphylococcus aureus.
Choć najczęściej zapalenie ucha środkowego jest spowodowane przez bakterie, zdarzają się również przypadki wywołane przez wirusy.
Zakażenie wirusowe jest odpowiedzialne za około 1/3 przypadków ostrego zapalenia ucha środkowego (głównie wirusy grypy, paragrypy, adenowirusy, rhinowirusy).
Leczenie zapalenia ucha środkowego o etiologii bakteryjnej opiera się na podawaniu antybiotyków. Aby poprawić drożność trąbki słuchowej i ułatwić odpływ wydzieliny z ucha stosuje się również leki przeciwobrzękowe i przeciwhistaminowe. Zaleca się również podawanie środków przeciwbólowych, np. paracetamol, a w przypadku bardzo silnego bólu lekarz może przeprowadzić zabieg nacięcia błony bębenkowej w celu umożliwienia odpływu wydzieliny nagromadzonej w uchu środkowym. W przypadku przewlekłego zapalenia ucha środkowego stosuje się leczenie operacyjne